<appendix id="vi-chapter"><title>Introductie Vi</title>
<para>
<indexterm><primary>vi</primary></indexterm>
<command>vi</command> (uitgesproken als "vee eye") is echt de enige editor 
die je in vrijwel elke installatie van &unix; terugvindt. Het werd 
oorspronkelijk geschreven op de Universiteit van Californi&euml; bij
Berkeley en in bijna
<indexterm><primary>University of California, Berkeley</primary></indexterm>
elke verkoperseditie van &unix;, en ook onder Linux is het te vinden.
In eerste instantie is het wat moeilijk aan te wennen, maar het biedt
veel krachtige features. Over het algemeen raden we een nieuwe gebruiker
aan Emacs<indexterm><primary>emacs</primary></indexterm>
te leren, wat gewoonlijk makkelijker in het
gebruik is. Echter mensen die op meer dan &eacute;&eacute;n platform
werken of bemerken dat ze Emacs niet prettig vinden, willen wellicht
een poging wagen aan <application>vi</application>.
</para>

<para>
Een beknopt historisch overzicht van <application>vi</application> is nodig voor het begrijpen 
hoe met de <keycap>k</keycap> de cursor &eacute;&eacute;n regel naar 
boven kan worden gegaan en waarom er drie verschillende gebruiksmodi zijn.
Als je vingers jeuken om de editor te leren kennen, dan zullen de twee tutorials
je begeleiden vanaf grofweg een beginner tot aan iemand met 
meer kennis van de opdrachtenset dan je naar alle waarschijnlijkheid
ooit nodig zult hebben. In dit hoofdstuk is ook een command guide
opgenomen, wat het een handige referentie maakt om naast de terminal
bij de hand te houden.
</para>

<para>
Zelfs als <application>vi</application> niet je reguliere teksteditor wordt, dan is de kennis
over het gebruik ervan geen tijdsverspilling. Het is vrijwel zeker dat
het &unix;-systeem dat je gebruikt &eacute;&eacute;n of andere variant van 
de <application>vi</application> editor heeft. Wellicht dat het nodig 
is van <application>vi</application> gebruik 
te maken voor de installatie van een andere editor, zoals Emacs. Veel 
Unix tools, applicaties en spellen gebruiken een subset van de 
<application>vi</application> opdrachtenset.
</para>

<sect1 id="vi-history"><title>Een beknopte geschiedenis van vi</title>
<para>
Vroegere teksteditors waren regelge&ouml;ri&euml;nteerd en werden typisch 
gebruikt vanaf domme terminals. Een typische editor die in deze modus
opereert is <emphasis>Ed</emphasis>. <indexterm><primary>ed</primary></indexterm>
De editor is krachtig en effici&euml;nt,
en gebruikt slechts een kleine hoeveelheid computerbronnen. Het werkte
goed met de display omgeving van die tijd. <application>vi</application> biedt de gebruiker
een visueel alternatief met een aanmerkelijk uitgebreidere opdrachtenset
in vergelijking met <application>ed</application>.
</para>

<para>
<application>vi</application>, zoals we het tegenwoordig kennen, begon als 
de regeleditor <application>ex</application>. <indexterm><primary>ex</primary></indexterm>
In feite wordt <application>ex</application> gezien als een speciale
bewerkingsmodus van <application>vi</application>, alhoewel in werkelijkheid
het omgekeerde waar is. De visuele component van <application>ex</application>
kan vanaf de opdrachtregel worden opgeroepen met de opdracht 
<application>vi</application> of binnen <application>ex</application>.
</para>

<para>
De <application>ex/vi</application> editor werd ontwikkeld op de Universiteit 
van Californi&euml; te Berkeley
<indexterm><primary>University of California, Berkeley</primary></indexterm>
door William Joy. <indexterm><primary>Joy, William</primary></indexterm>
Het werd oorspronkelijk geleverd als een
niet ondersteund utility totdat het officieel werd opgenomen in de
release van AT&amp;T System 5 Unix. Het werd zelfs met de opkomst van de 
modernere schermge&ouml;ri&euml;nteerde editors langzamerhand populairder.
</para>

<para>
Vanwege de populariteit van <application>vi</application> bestaan er veel kloonvarianten
en voor de meeste besturingssystemen zijn versies te vinden. Het is niet
de bedoeling van dit hoofdstuk alle beschikbare opdrachten onder
<application>vi</application> of varianten daarvan te beschrijven. 
Veel klonen zijn uitgebreid en hierin is het oorspronkelijke functioneren 
van <application>vi</application> gewijzigd.
De meeste klonen ondersteunen niet alle oorspronkelijke opdrachten van 
<application>vi</application>. 
</para>

<para>
Als je een recente kennis hebt van <application>ed</application> dan is 
<application>vi</application> makkelijk te leren. Zelfs als je niet van 
plan bent <application>vi</application> te gaan gebruiken als 
je reguliere editor, dan nog kan basiskennis van 
<application>vi</application> een pluspunt zijn.
</para>
</sect1>

<sect1 id="vi-ed"><title>Beknopte Ed Tutorial</title>
<para>
<indexterm><primary>ed</primary></indexterm>
Het doel van deze tutorial is ervoor te zorgen dat je aan de slag kunt met
<application>ed</application>. <application>ed</application> is ontworpen 
met als doel gemakkelijk in het gebruik te
zijn, en er is weinig oefening voor nodig om ermee aan de slag te kunnen gaan.
De beste manier om te leren is door te oefenen, dus volg de instructies op en 
probeer de editor voordat je vooruitloopt op zijn praktische voordelen.
</para>

<sect2 id="vi-mk-file"><title>Aanmaken van een bestand</title>
<para>
In <application>ed</application> kan slechts &eacute;&eacute;n bestand 
tegelijkertijd worden bewerkt. Volg het volgende voorbeeld om je eerste 
tekstbestand met <application>ed</application> aan te maken.
</para>

<para>
<screen>
<prompt>/home/larry# </prompt><userinput>ed</userinput><computeroutput>
a
Dit is mijn eerste tekstbestand met Ed.
Dit is echt leuk.
.
w firstone.txt</computeroutput>
<prompt>/home/larry# </prompt><userinput>q</userinput>
</screen>
</para>

<para>
Je kunt de inhoud van dit bestand verifi&euml;ren met het Unix-utility
concatenate.
</para>

<para>
<screen>
<prompt>/home/larry# </prompt><userinput>cat firstone.txt</userinput>
</screen>
</para>

<para>
In bovenstaand voorbeeld worden een aantal belangrijke aanwijzingen
ge&iuml;llustreerd. Je krijgt een leeg bestand wanneer je 
<application>ed</application> als zodanig aanroept. De toets 
<keycap>a</keycap> wordt gebruikt om tekst aan het bestand toe te voegen. 
Om de tekstinvoer te stoppen wordt in de eerste kolom van de tekst een punt 
<keycap>.</keycap> getypt. Voor het opslaan van de tekst in het bestand 
wordt de toets <keycap>w</keycap> gebruikt in combinatie met de naam
van het bestand en tenslotte wordt met <keycap>q</keycap> de editor verlaten.
</para>

<para>
De belangrijkste waarneming zijn de twee bewerkingsmodi.
In beginsel bevindt de editor zich in opdrachtmodus. Een opdracht
wordt gedefineerd door tekens, dus om te weten te komen wat de bedoeling
van de gebruiker is, kent <application>ed</application> een 
<emphasis>tekstmodus</emphasis> en een
<emphasis>opdrachtmodus</emphasis>.
</para>
</sect2>

<sect2 id="vi-edit-file"><title>Bewerken van een bestaand bestand</title>
<para>
Volg het volgende voorbeeld voor het toevoegen van een regel tekst aan
een bestaand bestand:
</para>

<para>
<screen>
<prompt>/home/larry# </prompt><userinput>ed firstone.txt</userinput>
<userinput>a
Dit is een nieuwe regel tekst.
.
w
q</userinput>
</screen>
</para>

<para>        
Als je het bestand controleert met <command>cat</command> dan zul je zien dat tussen
de oorspronkelijke eerste en tweede regel een nieuwe regel is ingevoegd.
Hoe wist <application>ed</application> waar het de nieuwe regel tekst moest invoegen?
</para>

<para>
Wanneer <application>ed</application> het bestand inleest, houdt het bij 
wat de huidige regel is. De opdracht <keycap>a</keycap> voegt de tekst toe
na de huidige regel. <application>ed</application> kan de tekst ook voor 
de huidige regel plaatsen met de toetsopdracht <keycap>i</keycap>.
Het effect hiervan is de invoeging van de tekst voor de huidige regel.
</para>

<para>
Nu is eenvoudig te zien dat <application>ed</application> regel voor regel bewerkingen op
de tekst uitvoert. Alle opdrachten kunnen worden toegepast op een gekozen regel.
</para>

<para>
Voor het toevoegen van een regel tekst aan het einde van een bestand:
</para>

<para>
<screen>
<prompt>/home/larry# </prompt><userinput>ed firstone.txt</userinput>
    $a
    De laatste regel tekst.
    .
    w
    q
</screen>
</para>

<para>
De opdrachtmodifier <keycap>&</keycap> vertelt <application>ed</application> 
de regel toe te voegen na de laatste regel. Voor het toevoegen van 
een regel na de eerste regel is de modifier <keycap>1</keycap>. 
De kracht is nu beschikbaar om de regel te
selecteren om een regel tekst na het regelnummer toe te voegen, of
een regel voor het regelnummer in te voegen.
</para>

<para>
Hoe weten we wat er op de huidige regel staat? De opdracht <keycap>p</keycap>
toont de inhoud van de huidige regel. Wil je de huidige regel wijzigen
in regel 2 en de inhoud van die regel bekijken dan geef je de volgende
opdrachten:
</para>

<para>
<screen>
<prompt>/home/larry# </prompt><userinput>ed firstone.txt</userinput>
    2p
    q
</screen>
</para>
</sect2>

<sect2 id="vi-rulenumbers"><title>Regelnummers in detail</title>
<para>
Je hebt gezien hoe je de inhoud van de huidige regel kunt weergeven, met
behulp van de opdracht <keycap>p</keycap>. We weten ook dat er 
regelnummermodifiers zijn voor de opdrachten. Voor het afdrukken van de 
inhoud van de tweede regel:
</para>

<para>
<screen>
    2p
</screen>
</para>

<para>
Er zijn een aantal speciale modifiers die verwijzen naar de posities die
gedurende de editsessie kunnen worden gewijzigd. De <keycap>&</keycap>
stelt de laatste regel van de tekst voor. Voor het afdrukken van de 
laatste regel:
</para>

<para>
<screen>
    $p
</screen>
</para>

<para>
Voor het huidige regelnummer wordt het speciale modifiersymbool
<keycap>.</keycap> gebruikt. Geef de huidige regel weer met behulp van een modifier:
</para>

<para>
<screen>
    .p
</screen>
</para>

<para>
Dit lijkt wellicht onnodig, maar het is zeer handig in de context van
regelnummerbereiken.
</para>

<para>
Om de inhoud van de tekst vanaf regel 1 tot en met 2 weer te geven, moet
aan <application>ed</application> het bereik worden opgegeven:
</para>

<para>
<screen>
    1,2p
</screen>
</para>

<para>
Het eerste nummer verwijst naar de beginregel, en het tweede nummer verwijst
naar de laatste regel. De huidige regel zal daarna het tweede nummer van
het opdrachtbereik worden.
</para>

<para>
De inhoud weergeven van het bestand vanaf het begin tot aan de huidige regel.
</para>

<para>
<screen>
    1,.p
</screen>
</para>

<para>
De inhoud weergeven vanaf de huidige regel tot aan het einde van het bestand.
</para>

<para>
<screen>
    .,$p
</screen>
</para>

<para>
Het enige dat nog overblijft is de inhoud van het gehele bestand weergeven,
wat aan jouzelf wordt overgelaten.
</para>

<para>
Hoe je de eerste 2 regels van het bestand kunt verwijderen:
</para>

<para>
<screen>
    1,2d
</screen>
</para>

<para>
De opdrachttoets <keycap>d</keycap> verwijdert de tekst regel voor regel. 
Voor het verwijderen van de gehele inhoud voer je uit:
</para>

<para>
<screen>
    1,$d
</screen>
</para>

<para>
Als je veel wijzigingen aan moet brengen en de inhoud van het bestand niet
wilt bewaren, dan is de beste optie de editor te verlaten zonder het
bestand van te voren weg te schrijven.
</para>

<para>
De meeste gebruikers gebruiken <application>ed</application> niet als belangrijkste voorkeurseditor.
De modernere editors bieden een volledig bewerkscherm en een flexibelere 
opdrachtenset. Ed biedt een goede introductie in <application>vi</application> en is van
hulp bij het uitleggen waar de opdrachtenset oorspronkelijk vandaan komt.
</para>
</sect2>
</sect1>

<sect1 id="vi-tutorial"><title>Snelstarttutorial in Vi</title>
<para>
Het doel van deze tutorial is je op weg te helpen met het gebruik van de
<application>vi</application> editor. 
Voor het kunnen volgen van deze tutorial wordt geen ervaring met <application>vi</application>
verondersteld, dus we beginnen met de tien basisopdrachten.
Deze fundamentele opdrachten volstaan voor het meeste werk dat nodig
is bij het gebruik van een editor, en je kunt naar behoefte je kennis
van <application>vi</application> uitbreiden. Het is aan te bevelen dat je tijdens het doornemen
van deze tutorial de beschikking hebt over een machine waarop je kunt oefenen.
</para>

<sect2 id="vi-calling"><title>vi aanroepen</title>
<para>
Voor het aanroepen van vi, typ je simpelweg de letters <application>vi</application> gevolgd
door de naam van het bestand dat je aan wilt maken.
Je krijgt een scherm met aan de linkerkant een kolom tildes <literal>~</literal>
te zien. <application>vi</application>
staat nu in de opdrachtmodus. Alles wat je nu intikt, zal worden 
ge&iuml;nterpreteerd als een opdracht, niet als in te voeren tekst. Om tekst 
in te kunnen voeren, moet je een opdracht intikken. De twee 
basisinvoeropdrachten zijn:
</para>

<para>
<screen>
    i     voeg links van de cursor tekst in
    a     voeg rechts van de cursor tekst toe
</screen>
</para>

<para>
Aangezien je je aan het begin van een leeg bestand bevindt, doet het er
niet toe welk van deze twee opdrachten je geeft. 
Typ er hier &eacute;&eacute;n van
en voer dan de volgende tekst in (een gedicht van Augustus DeMorgan 
aangetroffen in <emphasis>The Unix Programming Environment</emphasis>
van B.W. Kernighan en R. Pike):
</para>

<para>
<screen>
     Great fleas have little fleas&lt;Enter>
       upon their backs to bite 'em,&lt;Enter>
     And little fleas have lesser fleas&lt;Enter>
       and so ad infinitum.&lt;Enter>
     And the great fleas themselves, in turn,&lt;Enter>
       have greater fleas to go on;&lt;Enter>
     While these again have greater still,&lt;Enter>
       and greater still, and so on.&lt;Enter>
     &lt;Esc>
</screen>
</para>

<para>
Je drukt de <keycap>Esc</keycap> toets in om het invoegen te be&euml;indigen en
terug te keren naar de opdrachtmodus.
</para>
</sect2>

<sect2 id="vi-cursor"><title>Cursorverplaatsingsopdrachten</title>
<para>
<screen>
    h     verplaats de cursor een positie naar links
    j     verplaats de cursor een regel naar beneden
    k     verplaats de cursor een regel naar boven
    l     verplaats de cursor een positie naar rechts
</screen>
</para>

<para>
Deze opdrachten kunnen worden herhaald door de toets ingedrukt te houden.
Probeer nu door je tekst te manoeuvreren.
Probeer je een onmogelijke verplaatsing, zoals b.v., het indrukken van
de letter <emphasis>k</emphasis> wanneer de cursor zich op de bovenste regel bevindt,
dan zal het scherm flitsen, of de terminal een pieptoon laten horen. 
Maak je geen zorgen, het kan geen kwaad, en het beschadigt je bestand niet.
</para>
</sect2>

<sect2 id="vi-removing-text"><title>Tekst verwijderen</title>
<para>
<screen>
    x     verwijder de tekst onder de cursor
    dd    verwijder een regel
</screen>
</para>

<para>
Verplaats de cursor naar de tweede regel en positioneer het zo dat deze
onder de apostrophe in <emphasis>'em</emphasis> komt te staan. 
Druk op de letter <keycap>x</keycap> en de <emphasis>'</emphasis> verdwijnt. 
Druk nu op de letter <keycap>i</keycap> om de invoegmodus
te activeren en typ de letters <emphasis>th</emphasis>. Druk op <keycap>Esc</keycap> 
wanneer je klaar bent.
</para>
</sect2>

<sect2 id="vi-saving-file"><title>Bestand opslaan</title>
<para>
<screen>
    :w    opslaan (naar disk schrijven)
    :q    exit 
</screen>
</para>

<para>
Zorg dat je je in de opdrachtmodus bevindt door het indrukken van de
<keycap>Esc</keycap>-toets. Typ nu <literal>:w</literal>. Hiermee zal 
je werk worden opgeslagen door het naar een diskbestand weg te schrijven.
</para>

<para>
De opdracht voor het be&euml;indigen van vi is <keycap>q</keycap>.
Als je het opslaan en be&euml;indigen wilt combineren, typ je gewoon 
<literal>:wq</literal>. Er bestaat tevens een handig synoniem voor 
<literal>:wq</literal>, namelijk <literal>ZZ</literal>.
Aangezien veel van je programmeerwerk zal bestaan uit het uitvoeren van
een programma, het aantreffen van een probleem, het programma aanroepen in
een editor om een kleine wijziging aan te brengen en de editor te
be&euml;indigen om het programma nogmaals uit te voeren, zul je de opdracht
<literal>ZZ</literal> weten te waarderen (In werkelijkheid is 
<literal>ZZ</literal> geen exact synoniem voor <literal>:wq</literal>. 
Als je geen wijzigingen in het bestand hebt aangebracht dat je sinds de 
laatste keer opslaan hebt bewerkt, dan zal <literal>ZZ</literal> de editor 
gewoon verlaten, terwijl je met <literal>:wq</literal> het werk (overbodig) 
zal opslaan voordat je de editor verlaat.)
</para>

<para>
Als je het hopeloos hebt verknald en helemaal overnieuw wilt beginnen, dan
kun je <literal>:q!</literal> intikken (denk eraan eerst de 
<keycap>Esc</keycap> toets in te drukken). Als je de <literal>!</literal> 
achterwege laat, zal vi niet toelaten dat je de editor verlaat zonder het 
werk op te slaan.
</para>
</sect2>

<sect2 id="vi-and-now"><title>En verder</title>
<para>
De tien opdrachten die je zojuist hebt geleerd zouden voldoende moeten
zijn voor je werk. Je hebt echter slechts met een klein deel van de
vi-editor kennisgemaakt.
Er zijn opdrachten om materiaal van de ene naar de andere lokatie in een
bestand te kopi&euml;ren, om materiaal te verplaatsen
van het ene naar het andere bestand, om de editor meer af te stemmen
op je persoonlijke smaak, enz. In totaal zijn er ongeveer 150 opdrachten.
</para>
</sect2>
</sect1>

<sect1 id="vi-advanced-tutorial"><title>Geavanceerde Vi Tutorial</title>
<para>
Het voordeeel en de kracht van <application>vi</application> is de 
mogelijkheid het met succes te gebruiken terwijl je slechts een kleine 
subset van de opdrachten kent. De meeste gebruikers van 
<application>vi</application> voelen zich in het begin wat onhandig,
echter na een korte tijd voelen ze de behoefte aan meer kennis van de 
opdrachten.
</para>

<para>
In de volgende tutorial wordt verondersteld dat de gebruiker de 
snelstarttutorial heeft voltooid en zich daarom comfortabel voelt
bij het gebruik van <application>vi</application>. Er zullen een aantal 
van de krachtiger features van <application>ex/vi</application> uiteen 
worden gezet van het kopi&euml;ren van tekst tot aan macrodefinities. 
Een deel gaat over <application>ex</application> en de instellingen ervan, 
wat zal helpen bij het aanpassen van de editor. In deze tutorial worden de 
opdrachten beschreven, in plaats van dat ze set per set worden doorgenomen.
Het is aan te bevelen dat je wat tijd besteedt aan het proberen van de
opdrachten op wat voorbeeldtekst, waarvan je je kunt veroorloven die
achteraf te verwijderen.
</para>

<para>
In deze tutorial wordt geen uiteenzetting gegeven van alle opdrachten van
<application>vi</application>, alhoewel wel alle over het algemeen gebruikte 
opdrachten en meer zullen worden behandeld. Ook al koos je voor het gebruik 
van een alternatieve teksteditor, dan nog is het te hopen dat je 
<application>vi</application> zult waarderen en wat het biedt voor degenen 
die wel verkiezen het te gebruiken.
</para>

<sect2 id="vi-moving-around"><title>Manoeuvreren</title>
<para>
De meest fundamentele functionaliteit van een editor is het binnen de tekst
verplaatsen van de cursor. Hier zijn meer verplaatsingsopdrachten:
</para>

<para>
<screen>
    h          verplaats de cursor een teken naar links
    j          ga een regel naar beneden
    k          ga een regel naar boven
    l          ga een teken naar rechts

    In een aantal implementaties kunnen ook de pijltjes-
    toetsen worden gebruikt om de cursor te verplaatsen.

    w          ga naar het begin van het volgende woord
    e          ga naar het einde van het volgende woord
    E          ga naar het einde van het volgende woord 
               voor een spatie
    b          ga naar het begin van het vorige woord
    0          ga naar het begin van de regel
    ^          ga naar het eerste woord van de huidige 
               regel
    $          ga naar het einde van de regel
    &lt;CR>       ga naar het begin van de volgende regel
    -          ga naar het begin van de vorige regel
    G          ga naar het einde van het bestand
    1G         ga naar het begin van het bestand
    nG         ga naar regelnummer n
    &lt;Cntl> G   toon het huidige regelnummer
    %          naar het overeenkomende haakje
    H          bovenste regel op het scherm
    M          middelste regel op het scherm
    L          onderkant van het scherm
    n|         verplaats cursor naar kolom n
</screen>
</para>

<para>
Het scherm zal automatisch scrollen wanneer de cursor de boven- of onderkant
van het scherm bereikt. Er zijn alternatieve opdrachten waarmee het
scrollen van de tekst kan worden bestuurd.
</para>

<para>
<screen>
    &lt;Cntl> f   scroll een scherm voorwaarts
    &lt;Cntl> b   scroll een scherm terugwaarts
    &lt;Cntl> d   scroll een half scherm naar beneden
    &lt;Cntl> u   scroll een half scherm naar boven
</screen>
</para>

<para>
De bovenstaande opdrachten besturen de cursorverplaatsing. Een aantal 
opdrachten maakt gebruik van een opdrachtmodifier in de vorm van een 
nummer dat aan de opdracht voorafgaat. Deze feature zal de opdracht 
gewoonlijk dat aantal keren herhalen.
</para>

<para>
De cursor een aantalposities naar rechts verplaatsen.
</para>

<para>
<screen>
    nl         verplaats de cursor n posities naar rechts
</screen>
</para>

<para>
Als je voor de tekst een aantal spaties wilt, dan kun je de opdrachtmodifier
toepassen op de invoegopdracht. Voer het getal in van het aantal keren dat
de opdracht herhaald moet worden, dan de <keycap>i</keycap> gevolgd 
door de spatie en dan <keycap>ESC</keycap>.
</para>

<para>
<screen>
    ni         voeg wat tekst in en herhaal de tekst n maal.
</screen>
</para>

<para>
De opdrachten die dienen voor de omgang met regels gebruiken de modifier
om naar regelnummers te refereren. De <keycap>G</keycap> is een goed voorbeeld.
</para>

<para>
<screen>
    1G         Verplaats de cursor naar de eerste regel.
</screen>
</para>

<para>
<application>vi</application> biedt een grote opdrachtenset welke kan 
worden gebruikt om de cursor door het bestand te manoeuvreren. Enkele 
tekenverplaatsing tot aan het direct plaatsen op een regel van de cursor.
<application>vi</application> kan ook vanaf de opdrachtregel de cursor op een
geselecteerde regel plaatsen.
</para>

<para>
<screen>
    vi +10 myfile.tex
</screen>
</para>

<para>
Deze opdracht opent het bestand genaamd <filename>myfile.tex</filename>
en plaatst de cursor 10 regels naar beneden vanaf het begin van het bestand.
</para>

<para>
Probeer wat van de opdrachten in deze paragraaf uit. Zeer weinig mensen
gebruiken ze allemaal in &eacute;&eacute;n sessie. De meeste gebruikers maken
slechts gebruik van een subset van de bovenstaande opdrachten.
Je kunt door het bestand manoeuvreren, maar hoe kun je de tekst wijzigen?
</para>
</sect2>

<sect2 id="vi-edit-text"><title>Tekst aanpassen</title>
<para>
Het doel is de inhoud van het bestand te wijzigen en 
<application>vi</application> biedt een
omvangrijke set opdrachten om bij dit proces te helpen.
</para>

<para>
In deze paragraaf zullen we ons richten op het wijzigen van bestaande tekst
en het verwijderen van de tekst. Aan het einde van deze paragraaf zul je
de kennis hebben om elk gewenst tekstbestand aan te maken. De resterende
paragraaf richt zich op meer wenselijke en makkelijkere opdrachten.
</para>

<para>
Bij het invoeren van tekst, kunnen meerdere regels worden ingevoerd
door gebruik te maken van de
<keycap>return</keycap>. Als een ingetikte fout moet worden gecorrigeerd
en je bevindt je op de regel met de ingevoerde tekt in kwestie, dan kun
je de <keycap>backspace</keycap>-toets gebruiken om de cursor over de tekst te
verplaatsen. De verschillende implementaties van <application>vi</application>
gedragen zich anders. Een aantal verplaatst de cursor gewoon terug en
de tekst kan nog steeds worden bekeken en geaccepteerd. Anderen zullen
de tekst verwijderen. Met een aantal klonen kun je in de invoegmodus zelfs 
de pijltjestoetsen gebruiken om de cursor te verplaatsen. Dit is niet het 
normale functioneren van <application>vi</application>.
</para>

<para>
Gebruik je editor om bekend te raken met het functioneren ervan.
</para>

<para>
<screen>
    a       Voeg tekst toe vanaf de huidige cursorpositie
    A       Voeg tekst toe aan het einde van de regel
    i       Voeg links van de cursor tekst in
    I       Voeg tekst in op de huidige regel links van het 
            eerste teken dat geen spatie is 
    o       Maak een nieuwe regel aan en voeg tekst in onder de
            huidige regel
    O       Maak een nieuwe regel aan en voeg tekst in boven de
            huidige regel
</screen>
</para>

<para>
We geven het en nemen het weer weg. <application>vi</application> heeft een 
kleine set met verwijderopdachten die met behulp van opdrachtmodifiers kan 
worden uitgebreid.
</para>

<para>
<screen>
    x       Verwijder een teken waaronder de cursor zich bevindt
    dw      Verwijder vanaf de huidige positie tot aan het einde van
            het woord
    dd      Verwijder de huidige regel.
    D       Verwijder vanaf de huidige positie tot aan het einde van
            de regel
</screen>
</para>

<para>
De modifiers kunnen worden gebruikt om meer kracht aan de opdrachten toe
te voegen.
De volgende voorbeelden geven een subset van de mogelijkheden weer.
</para>

<para>
<screen>
    nx      Verwijder n tekens vanaf de huidige cursorpositie
    ndd     Verwijder n regels
    dnw     Verwijder n woorden (Hetzelfde als ndw)
    dG      Verwijder vanaf de huidige positie 
            tot aan het einde van het bestand
    d1G     Verwijder vanaf de huidige positie 
            tot aan het begin van het bestand
    d$      Verwijder vanaf de huidige positie tot aan 
            het einde van de regel (Dit is hetzelfde als D)
    dn$     Verwijder vanaf de huidige regel tot aan de n-de regel
</screen>
</para>

<para>
In de bovenstaande lijst met opdrachten wordt getoond dat de verwijderbewerking
erg krachtig kan zijn. Dit is duidelijk wanneer toegepast in combinatie met
de cursorverplaatsingsopdrachten. De opdracht <keycap>D</keycap> negeert de
modifierdirectives.
</para>

<para>
Zo nu en dan zul je wijzigingen ongedaan willen maken. Met de volgende
opdrachten kun je de tekst na wijzigingen herstellen.
</para>

<para>
<screen>
    u           Maak de laatste opdracht ongedaan
    U           Maak op de huidige regel alle wijzigingen 
                ongedaan
    :e!         Bewerkt nogmaals. Herstel tot de status 
                van de laatste keer opslaan.
</screen>
</para>

<para>
<application>vi</application> geeft je niet alleen de mogelijkheid om 
wijzigingen ongedaan te maken, maar het kan het ongedaan maken ook omkeren. 
Met de opdracht <keycap>5dd</keycap> verwijder je 5 regels en met de 
opdracht <keycap>u</keycap> maak je deze verwijdering weer ongedaan. De 
wijzigingen kunnen weer met de opdracht <keycap>u</keycap> worden hersteld.
</para>

<para>
<application>vi</application> voorziet in opdrachten waarmee de tekst kan 
worden gewijzigd zonder dat deze eerst moet worden verwijderd om vervolgens 
de nieuwe tekst in te tikken.
</para>

<para>
<screen>
    rc          Vervang het teken onder de cursor door c
                (Bij het gebruik van de herhaalmodifier wordt 
                de cursor naar rechts verplaatst bv 2rc)
    R           Overschrijft de tekst met de nieuwe tekst
    cw          Wijzigt de tekst van het huidige woord
    c$          Wijzigt de tekst vanaf de huidige positie 
                tot aan het einde van de regel
    cnw         Wijzigt de volgende n woorden 
                (hetzelfde als ncw)
    cn$         Wijzigt tot aan het einde van de n-de regel
    C           Wijzigt tot aan het einde van de regel 
                (hetzelfde als c$)
    cc          Wijzigt de huidige regel
    s           Vervangt de tekst die je intikt voor het 
                huidige teken
    ns          Vervangt de tekst die je intikt voor de 
                volgende n tekens.
</screen>
</para>

<para>
De serie wijzigingsopdrachten die je toestaan een reeks tekens in te voeren,
wordt be&euml;indigd met de <keycap>ESC</keycap>-toets.
</para>

<para>
De opdracht <keycap>cw</keycap> beginnend vanaf de huidige lokatie in 
het woord tot aan het einde van het woord. Bij het gebruik van een 
wijzigingsopdracht waarin een afstand wordt gespecificeerd waarop de 
wijziging van toepassing zal zijn, zal <application>vi</application>
een <literal>$</literal> plaatsen bij de laatste tekenpositie.
De nieuwe tekst kan korter of langer zijn dan de oorspronkelijke tekst.
</para>
</sect2>

<sect2 id="vi-moving-text"><title>Kopi&euml;ren en verplaatsen van delen tekst</title>
<para>
Het verplaatsen van tekst bestaat uit een aantal opdrachten die allen
worden gecombineerd om het eindresultaat te bereiken.
In deze paragraaf zullen benoemde en onbenoemde buffers
worden ge&iuml;ntroduceerd in combinatie met opdrachten voor knippen en
plakken van tekst.
</para>

<para>
Het kopieren van tekst bestaat uit drie hoofdstappen.
<orderedlist>
<listitem><para>
 <emphasis>Yanken</emphasis> (kopie&euml;ren) van de tekst naar een buffer.
</para></listitem>
<listitem><para>
 <emphasis>Verplaatsen</emphasis> van de cursor naar de doellokatie.
</para></listitem>
<listitem><para>
 <emphasis>Plakken</emphasis> (plaatsen) van de tekst uit de bewerkbuffer.
</para></listitem>
</orderedlist>

Gebruik de opdracht <keycap>y</keycap> om tekst naar de onbenoemde buffer te
kopi&euml;ren.
</para>

<para>
<screen>
    yy          Plaats een kopie van de huidige regel in de 
                onbenoemde buffer.
    Y           Plaats een kopie van de huidige regel in de 
                onbenoemde buffer.
    nyy         Plaats de volgende n regels in de onbenoemde 
                buffer
    nY          Plaats de volgende n regels in de onbenoemde 
                buffer
    yw          Plaats een woord in de onbenoemde buffer.
    ynw         Plaats n woorden in de onbenoemde buffer.
    nyw         Plaats n woorden in de onbenoemde buffer.
    y$          Plaats vanaf de huidige positie tot aan het 
                einde van de regel in de onbenoemde buffer.
</screen>
</para>

<para>
De onbenoemde buffer is een tijdelijke buffer die makkelijk door andere
opdrachten raakt beschadigd.
Zo nu en dan kun je de tekst voor een langere periode nodig hebben.
In dit geval kun je beter gebruik maken van de benoemde buffers.
<application>vi</application> kent 26 benoemde buffers. De buffers gebruiken ter identificatie
als naam de letters van het alfabet. Om onderscheid te maken tussen een opdracht
of een benoemde buffer, gebruikt <application>vi</application> het <keycap>"</keycap>-teken. 
Bij gebruik van een benoemde buffer met de naam in kleine letters, zal
de inhoud worden overschreven, terwijl de inhoud bij een naam in hoofdletters
zal worden toegevoegd aan de huidige inhoud.
</para>

<para>
<screen>
    "ayy        Plaats de huidige regel 
                in de benoemde buffer a.
    "aY         Plaats de huidige regel 
                in de benoemde buffer a.
    "byw        Plaats het huidige woord 
                in de benoemde buffer b.
    "Byw        Voeg het woord toe aan de 
                inhoud van de benoemde buffer b.
    "by3w       Plaats de volgende 3 woorden 
                in de benoemde buffer b.
</screen>
</para>

<para>
Gebruik de opdracht <keycap>p</keycap> om de inhoud van de knipbuffer in de
bewerkbuffer te plakken.
</para>

<para>
<screen>
    p       Plak rechts van de cursor de inhoud van de 
            onbenoemde buffer 
    P       Plak links van de cursor de inhoud van de 
            onbenoemde buffer
    nP      Plak links van de cursor n kopie&euml;en van de inhoud 
            van de onbenoemde buffer
    "ap     Plak uit de benoemde buffer a RECHTS van de 
            cursor
    "b3P    Plak 3 kopieen uit de benoemde buffer b LINKS 
            van de cursor.
</screen>
</para>

<para>
Bij gebruik van <application>vi</application> in een xterm heb je meer dan &eacute;&eacute;n optie
voor het kopi&euml;ren van tekst. Selecteer het deel van de tekst dat je
wilt kopi&euml;ren door de muiscursor over de tekst te slepen.
De linkermuisknop ingedrukt houden en de muis van het begin naar
het einde van het deel van de tekst slepen maakt dat de tekst
invers wordt weergegeven. Hiermee wordt de tekst automatisch in een door
de X-server gereserveerde buffer geplaatst. Druk de middelste knop in
om de tekst ergens neer te zetten.

Denk eraan <application>vi</application> in invoermodus te plaatsen aangezien de invoer zou
kunnen worden ge&iuml;nterpreteerd als opdrachten en het resultaat zal
onbekend zijn. Met behulp van dezelfde techniek kan een enkel woord
worden gekopieerd door te dubbelklikken op de linkermuisknop over
het woord. Alleen het enkele woord zal worden gekopieerd. Plakken is
hetzelfde als bovenstaande.
De inhoud van de buffer zal alleen wijzigen als een nieuw gebied wordt
geselecteerd.

Het verplaatsen van tekst bestaat uit drie stappen.
<orderedlist>
<listitem><para>
 <emphasis>Verwijder</emphasis> tekst en plaats deze in een onbenoemde buffer
</para></listitem>
<listitem><para>
 <emphasis>Verplaats</emphasis> de cursor naar de doellokatie.
</para></listitem>
<listitem><para>
 <emphasis>Plak</emphasis> de inhoud van de benoemde of onbenoemde buffer.
</para></listitem>
</orderedlist>

Afgezien van de wijziging in stap &eacute;&eacute;n waarbij de tekst wordt
verwijderd is het proces hetzelfde als bij het kopi&euml;ren.
Wanneer de opdracht <keycap>dd</keycap> wordt uitgevoerd, dan wordt de regel verwijderd
en in een onbenoemde buffer geplaatst. Je kunt de inhoud van deze buffer
dan op de gewenste plek plakken zoals je kon toen je de tekst naar de
gewenste positie kopieerde.
</para>

<para>
<screen>
    "add       Verwijder de regel en plaats het 
               in de benoemde buffer a.
    "a4dd      Verwijder 4 regels en plaats deze 
               in de benoemde buffer a.
    dw         Verwijder een woord en plaats dit 
               woord in een onbenoemde buffer.
</screen>
</para>

<para>
Zie de paragraaf over het aanpassen van tekst voor meer voorbeelden over het
verwijderen van tekst.

In geval van een systeemcrash gaat de inhoud van benoemde buffers verloren,
maar de inhoud van de bewerkbuffers kan worden hersteld 
(zie Handige opdrachten).
</para>
</sect2>

<sect2 id="vi-text-search_and_replace"><title>Tekst zoeken en vervangen</title>
<para>
<application>vi</application> kent een aantal zoekopdrachten. Je kunt zoeken naar individuele
tekens via reguliere expressies.

De belangrijkste twee zoekopdrachten zijn <keycap>f</keycap> en 
<keycap>t</keycap>.
</para>

<para>
<screen>
    fc     Zoek naar het volgende teken c. 
           Ga naar RECHTS naar de volgende.
    Fc     Zoek naar het volgende teken c. 
           Ga naar LINKS naar de voorafgaande.
    tc     Verplaats naar RECHTS naar het teken 
           voor de volgende c.
    Tc     Verplaats naar LINKS naar het teken 
           volgend op de voorafgaande c.
           (Bij een aantal klonen is dit hetzelfde als Fc)
    ;      Herhaalt de laatste f,F,t,T opdracht
    ,      Hetzelfde als ; maar het keert de richting 
           van de oorspronkelijke opdracht om.
</screen>
</para>
<para>
Als het teken waarnaar je zocht, niet werd gevonden, dan zal <application>vi</application> een
beep genereren of een ander soort signaal afgeven.

<application>vi</application> geeft je de mogelijkheid in de bewerkbuffer te zoeken naar een string.
</para>

<para>
<screen>
    /str    Zoekt rechts en naar beneden 
            naar het volgende voorkomen van str.
    ?str    Zoekt links en naar boven 
            voor het volgende voorkomen van str.
    n       Herhaal de laatste / of ? opdracht
    N       Herhaal de laatste / of ? in omgekeerde richting.
</screen>
</para>

<para>
Je voert de zoekstring in gevolgd door een <keycap>Return</keycap>.

De string in de opdracht <keycap>/</keycap> of <keycap>?</keycap> kan 
een reguliere expressie zijn.
Een reguliere expressie is een beschrijving van een set tekens.
De beschrijving is samengesteld uit tekst in combinatie met speciale tekens.
De speciale tekens in reguliere expressies zijn:
</para>

<para>
<screen>
  . * [] \ ^ $ 
</screen>
</para>

<para>
<screen>
    .      Komt overeen met een enkel teken 
           behalve de newline.
    \      Ontdoet speciale tekens van hun betekenis.
    *      Komt overeen met 0 of meer keren 
           het voorafgaande teken.
    []     Komt exact overeen met een van de 
           tekens tussen de haken.
    ^      Komt overeen met het teken na dit 
           teken aan het begin van de regel.
    $      Komt overeen met het teken voor dit 
           teken aan het einde v/d regel.
    [^]    Komt overeen met alle tekens die niet 
           tussen de haken achter het ^ -teken staan.
    [-]    Komt overeen met een bereik aan tekens.
</screen>
</para>

<para>
De enige manier om te wennen aan de reguliere expressie is er gebruik van
te maken. Hieronder een aantal voorbeelden.
</para>

<para>
<screen>
    c.pe       Komt overeen met cope, cape, caper enz
    c\.pe      Komt overeen met c.pe, c.per enz
    sto*p      Komt overeen met stp, stop, stoop enz
    car.*n     Komt overeen met carton, cartoon, carmen enz
    xyz.*      Komt overeen met xyz tot aan het einde vd regel.
    ^The       Komt overeen met elke regel die begint met The.
    atime$     Komt overeen met elke regel eindigend op atime.
    ^Only$     Komt overeen met elke regel welke alleen 
               bestaat uit het woord Only.
    b[aou]rn   Komt overeen met barn, born, burn.
    Ver[D-F]   Komt overeen met VerD, VerE, VerF.
    Ver[^1-9]  Komt overeen met Ver gevolgd door elk teken 
               dat geen cijfer voorstelt.
    the[ir][re] Komt overeen met their,therr, there, theie.
    [A-Za-z][A-Za-z]* Komt overeen met elk woord.
</screen>
</para>

<para>
<application>vi</application> gebruikt de <application>ex</application> 
opdrachtmodus om zoek- en vervang bewerkingen uit te voeren.
Alle opdrachten die met een dubbele punt beginnen zijn gegeven in
<application>ex</application> modus.
</para>

<para>
Met de zoek- en vervangopdracht kunnen reguliere expressies worden
gebruikt voor een bereik aan regels waarbij de overeenkomende string
wordt vervangen. De gebruiker kan vragen om bevestiging voordat de 
vervanging wordt uitgevoerd. 
</para>

<para>
<screen>
# Algemene opdracht
:&lt;start>,&lt;einde>s/&lt;zoek>/&lt;vervang>/g   

# Vervang in het gehele bestand thee door Thee
:1,$s/thee/Thee/g     
# % betreft het volledige bestand. idem als hiervoor
:%s/thee/Thee/g      
# Verwijder de inhoud vd huidige tot aan de 5e regel
:.,5s/^.*//g         
# Vervang thee door Thee, maar vraag om bevestiging
:%s/thee/Thee/gc     
# Verwijder van elke regel de eerste vier tekens
:%s/^....//g         
</screen>
</para>

<para>
De zoekopdracht is zeer krachtig wanneer ze wordt gecombineerd met
de zoekstrings in de vorm van reguliere expressies. 
Als de directive <keycap>g</keycap> niet
in de opdracht is opgenomen, dan wordt de wijziging alleen 
toegepast op de eerste string op elke regel die met de expressie overeenkomt.
</para>

<para>
Wellicht dat het eens voorkomt dat je de oorspronkelijke zoekstring
in het resultaat wilt gebruiken. Je zou de opdracht op de
regel opnieuw in kunnen tikken, maar <application>vi</application> geeft als mogelijkheid
een aantal speciale tekens in de vervangende string te plaatsen.
</para>

<para>
<screen>
  :1,5s/help/&amp;er/g   Vervang in de eerste 5 regels 
                     help door helper.
  :%s/ */&amp;&amp;/g        Verdubbel het aantal spaties 
                     tussen de woorden.
</screen>
</para>

<para>
Het gebruik van de complete overeenkomende tekenreeks heeft zijn beperkingen, 
vandaar dat <application>vi</application> gebruik maakt van de haakjes met backslash-tekens ervoor 
<keycap>\(</keycap> en <keycap>\)</keycap> om het bereik van de 
substitutie
te selecteren. Door gebruik te maken van een cijfer voorafgegaan door
een backslash-teken <keycap>\1</keycap> die de range identificeert in volgorde
van de definitie, kan de vervanging worden opgebouwd.
</para>

<para>
<screen>
  # Verwijder alles vanaf de dubbele punt
  :s/^\(.*\):.*/\1/g        
  # Verwissel de woorden aan elke kant 
  # van de dubbele punt
  :s/\(.*\):\(.*\)/\2:\1/g  
</screen>
</para>

<para>
<application>vi</application> biedt krachtige opdrachten die veel modernere editors niet bieden 
of kunnen bieden. De kosten van deze kracht is ook het belangrijkste 
argument tegen <application>vi</application>. De opdrachten kunnen moeilijk te leren of lezen zijn. 
Ofschoon het meeste wat goed is, in eerste instantie wat vreemd kan zijn.
Met wat tijd en oefening, wordt de opdrachtenset van <application>vi</application> al snel 
een tweede natuur.
</para>
</sect2>
</sect1>
</appendix>
<!--
% Local Variables: 
% mode: latex
% TeX-master: \"guide\"
% End: -->