Jak zapisa dane na CD pod Linuksem.
  Autor: Winfried Trmper, winni@xpilot.org
  v2.7, 11 Kwietnia 1999
  WWeerrssjjaa ppoollsskkaa:: BBaarrttoosszz MMaarruusszzeewwsskkii BB..MMaarruusszzeewwsskkii@@jjttzz..oorrgg..ppll
  v2.01, 6 Sierpnia 1999


  Dokument ten zosta napisany w standardzie ISO-8859-2.  Orygina tego
  dokumentu znajduje si pod adresem www.shop.de.
  ______________________________________________________________________

  Spis treci






















































  1. Wprowadzenie.

     1.1 Prawa autorskie, licencja i warunki korzystania.
     1.2 Zastrzeenie.
     1.3 Proponowane dokumenty do przeczytania.
     1.4 Terminologia ... lasery na max ... ognia!
     1.5 Obsugiwane zapisywarki.
     1.6 Obsugiwane "zalety".
     1.7 Listy dyskusyjne.
     1.8 Najnowsza wersja.

  2. Konfiguracja Linuksa do nagrywania pyt.

     2.1 Konfiguracja jdra Linuksa.
        2.1.1 Specjalne uwagi dla serii 2.2
        2.1.2 Specjalne uwagi dla wersji 2.0
     2.2 Sprzt i pliki urzdze.
        2.2.1 Nagrywarki IDE/ATAPI.
        2.2.2 Nagrywarki SCSI.
           2.2.2.1 Oglne urzdzenia SCSI.
        2.2.3 Nagrywarki podczane przez porty rwnolege.
     2.3 Zdobd oprogramowanie do wypalania CD-R.
        2.3.1 Narzdzia obsugiwane z linii polece.
        2.3.2 Graficzne interfejsy uytkownika. (opcjonalne)

  3. Wypalanie pyt CD-R.

     3.1 Zapis CD-ROM-w (czyste dane).
     3.2 Tworzenie obrazu pniejszej pyty.
        3.2.1 Przetestuj obraz kompaktu.
     3.3 Zapisz obraz CD na pyt.
     3.4 Zapisywanie pyt audio.
     3.5 CD-ROM-y mieszane.

  4. Czsto zadawane pytania wraz z odpowiedziami.

     4.1 Jak czuy jest proces wypalania?
     4.2 Czy fragmentacja ma zy wpyw na prdko przepywu danych?
     4.3 Czy moliwe jest zapisanie obrazu CD na systemie plikw UMSDOS?
     4.4 Czy nie ma jakiego sposobu, eby obej ograniczenia ISO 9660?
     4.5 Jak czyta cieki z pyt audio?
     4.6 Jak automatycznie wykrywa urzdzenia SCSI po starcie?
     4.7 Czy moliwe jest zrobienie kopii 1:1 danych z pyty?
     4.8 Czy Linux umie odczyta pyty Joliet?
     4.9 Jak si czyta/montuje CD-ROM-y przez nagrywark?
     4.10 Jak umieci jeszcze wicej danych na pycie?
     4.11 Jak utworzy pyt startow (bootable).
     4.12 Jak zrobi zapisywalny CD-ROM?
     4.13 Czy moliwe jest wykorzystanie kilku nagrywarek na raz?
     4.14 Ktre noniki s najlepsze?

  5. Rozwizywanie problemw.

     5.1 Nie dziaa: pod Linuksem.
     5.2 Bd: No read access for 'dev=2,0'.
     5.3 Nie dziaa: pod DOS-em i przyjacimi.

  6. Podzikowania.

     6.1 Od tumacza.


  ______________________________________________________________________



  11..  WWpprroowwaaddzzeenniiee..


  Wielu ludzi wypala pyty CD przy pomocy Linuksa poniewa jest to
  sposb niezawodny i atwy. Nie ma "niebieskich ekranw" podczas
  wypalania i nie musisz si przejmowa tym, eby dobra odpowiedni
  sprzt i oprogramowanie do niego. Po prostu jak wszystko raz poprawnie
  ustawisz tak dziaa. Dokument ten omawia konfiguracj, jak umieci
  dane na medium i podaje troch ciekawych aplikacji, ktry zostay
  wspomniane przez uprzejmych czytelnikw.


  11..11..  PPrraawwaa aauuttoorrsskkiiee,, lliicceennccjjaa ii wwaarruunnkkii kkoorrzzyyssttaanniiaa..


  Prawa autorskie (C) posiada Winfried Trmper 1996,1997,1998,1999.
  Wszystkie prawa zastrzeone.

  Redystrybucja i uytkowanie, z modyfikacjami lub bez, jest dozwolone o
  ile nazwisko autora nie jest wykorzystywane do promocji czy sygnowania
  wszelkich produktw powstaych z tego dokumentu bez konkretnego,
  wczeniejszego, pisemnego pozwolenia.


  11..22..  ZZaassttrrzzeeeenniiee..


  Autor zrzeka si wszelkich gwarancji odnonie tego dokumentu, wcznie
  z wszystkimi wczonymi gwarancjami handlowymi. W adnym wypadku nie
  jestem odpowiedzialny za jakiekolwiek bezporednie i porednie
  zniszczenia, w wyniku ktrych nastpia utrata uywalnoci, danych czy
  dochodw wynikajce z uywania tego dokumentu.

  Krtko: uywaj na wasn odpowiedzialno.


  11..33..  PPrrooppoonnoowwaannee ddookkuummeennttyy ddoo pprrzzeecczzyyttaanniiaa..


  CD-R FAQ, to oglny dokument zawierajcy czsto zadawane pytania na
  temat pyt CD do nagrywania (CD-R), nagrywarek pyt i wymaganego
  oprogramowania.

  Poniewa wiekszo nagrywarek CD mona uywa take do czytania pyt
  CD; moliwe, e bdziesz chcia przeczyta take _C_D_R_O_M_-_H_O_W_T_O, _S_C_S_I_-
  _H_O_W_T_O i _K_e_r_n_e_l_-_H_O_W_T_O


  11..44..  TTeerrmmiinnoollooggiiaa ...... llaasseerryy nnaa mmaaxx ...... ooggnniiaa!!


  CD-ROM to skrt od "Compact Disc Read Only Memory", nonik danych
  wykorzystujcy laser optyczny do wyczuwania mikroskopijnych zagbie
  na srebrnym, byszczcym dysku. Byszczenie pochodzi od aluminiowej
  warstwy, ktra jest nonikiem. Zaglebienia reprezentuj bity
  informacji (w pewien sposb) i s takie malutkie, e jakie kilka
  bilionw mieci si na pycie. Przez to CD jest nonikiem duych
  iloci danych.

  Termin CD-R jest skrtem od "CD-ROM Recordable" i odnosi si do pyty
  CD, ktra nie ma tych mikrospijnych zagbie na powierzchni... i
  przez to jest pusta.

  Zamiast srebrnej aluminiowej warstwy ma specjalny "film" (kolorowy), w
  ktrym "mikroskopijne zagbienia)" mog by wypalone. Robi si to
  przez nadanie laserowi, ktry normalnie tylko wykrywa zagbienia,
  troch wikszej mocy, tak e zagbienia s wypalane. Takie dziaanie
  moe by podjte ttyyllkkoo rraazz na CD-R.

  Jednak mona sobie zostawi miejsce na pniejsze nagrywanie, tworzc
  wielosesyjn pyt CD.

  _C_D_-_R_O_M _r_e_w_r_i_t_a_b_l_e (czyli CD do wielokrotnego zapisu; w skrcie _C_D_-_R_W
  zostay wynalezione, aby obej ograniczenia CD-R. W tych pytach
  laser nie tylko moe wypali takie mikroskopijne zagbienia, ale moe
  take przywrci pyt do oryginalnego stanu sprzed zapisu. Jest to
  moliwe, poniewa laser tak naprawd nie wypala dziur - nie widzisz
  przecie dymu podczas wypalania i aden gos z gry nie mwi ci "cel
  zniszczony". To co laser robi naprawd, to wyzwala zmian fazy
  (trigger a phase change), i std nazwa dla nagrywarek CD-RW
  "urzdzenia do zmiany fazy". Przykad bardzo podobnej procedury, to
  samochd czyszczcy na lodowisku hokejowym; w czasie przerw samochd
  ten przejeda przez lodowisko i wypenia zadrapania w lodzie (czstki
  zawierajce rodzaj informacji o grze... :) ) roztopionymi kawakami
  lodu.

  [Od tumacza] Dobra... Wiem, e przetumaczyem to ... powiedzmy
  nieciekawie... Jeli masz ciekawsze tumaczenie tego fragmentu, to
  zapraszam.

  To HOWTO objania zadanie zapisu na CD-R i CD-RW. Witamy na pokadzie,
  kapitanie!


  11..55..  OObbssuuggiiwwaannee zzaappiissyywwaarrkkii..


  Szczegowa lista modeli, ktre zostay podane jako dziaajce lub nie
  z rnymi unix-ami jest dostpna pod adresem (www.guug.de).

  Oto obszerne zestawienie napdw, ktre zdaj si dziaa z cdrecord:































  Acer:           CDRW 6206A
  BTC:            BCE 621E (IDE)
  Compro:         CW-7502, CW-7502B
  Dysan:          CRW-1622
  Elite:          Elite b444.41
  Grundig:        CDR 100 IPW
  Guillemot:      Maxi CD-R 4X/8X
  HP:             SureStore 4020i, SureStore 6020i,
                  C4324, C4325
                 CD-Writer+ 7100, CD-Writer+ 7200i,
                 CD-Writer+ 8100i, CD-Writer+ 8110i,
  Hi-Val:         CDD-3610
  JVC:            XR-W2001, XR-W2010, XR-W2042, R-2626
  Kodak:          PCD 200, PCD 225, PCD 260, PCD 600
  Matsushita:     CW-7502
  Memorex:        CRW-620, CRW-1622
  Microboards:   PlayWrite 2000, PlayWrite 4000RW, PlayWrite 4001RW
  MicroNet:       MasterCD Plus 4x4, MasterCD Plus 4x6
  Mitsubishi:    CDRW-226
  Mitsumi:       CR-2401-TS, CR-2600 TE,  CR-2801 TE, CR-4801 TE
  Nomai:          680.RW
  OTI:           CDRW 965
  Olympus:       CDS 615E, CDS 620E
  Optima:         DisKovery 650 CD-R
  OTI:            CDRW 965
  Panasonic:      CW-7502, CW-7582
  Philips:        CDD-521/10, CDD-522
                 CDD-2000, CDD-2600, CDD-3600, CDD-3610
                 Omniwriter 26, Omniwriter 26A
  Plasmon:       CDR 480, CDR 4220, RF-4100, RF-4102, CDR 4400
  Plextor:       CDR PX-24 CS, PX-412 C, PX-R412 C
                 PX-R810Ti, PleXwriter 412C
  Procom:         PCDR 4
  Ricoh:          RO-1420C+, MP 1420C, MP 6200S, MP 6201S
  Sanyo:         CRD-R24S
  Smart and
  Friendly:       CD-RW226, CD-R1002, CD-R1002/PRO, CD-R1004,
                  CD-R2004, CD-R2006 PLUS, CD-R2006 PRO,
                  CD-R4000, CD-R4006, CD-R4012
  Sony:          CDU 920S, CDU 924, CDU 926S, CDU-928E,
                 CDU 948S, CDRX 100E
  Taiyo Yuden:    EW-50
  TEAC:          CD-R50S, CD-R55S, CDR-55S
  Traxdata:      CRW 2260, CDR 4120, CDRW 4260,
  Turtle Beach:   2040R
  WPI (Wearnes):  CDRW-622, CDR-632P
  YAMAHA:                CDR-100, CDR 102, CDR-200, CDR-200t, CDR-200tx
                 CDR-400, CDR-400c, CDR-400t, CDR-400tx, CDR-400Atx
                 CRW-2260, CRW-2260t,
                 CRW-4250tx, CRW-4260 t, CRW-4260 tx, CRW-4261,
                 CRW-4416 S




  _T_a_b_e_l_a _1_: _N_a_g_r_y_w_a_r_k_i _o_b_s__u_g_i_w_a_n_e _p_r_z_e_z _L_i_n_u_k_s_a

  Jeli twj sprzt nie jest obsugiwany, to wci moesz uy Linuksa
  do przygotowania materiau na CD. Moesz tak postpi, poniewa
  wikszo oprogramowania DOS-owego nie umie obsuy RockRidge
  Extensions. Ale musisz wtedy uy DOS-owego oprogramowania do
  wypalenia pyty.




  11..66..  OObbssuuggiiwwaannee ""zzaalleettyy""..


  S dwie klasy narzdzi do zapisywania CD-R: sterowniki sprztowe i
  formatery danych. Sterowniki sprztowe obsuguj nastpujce cechy:



              Cecha            cdwrite-2.1     cdrecord-1.7
              --------------------------------------------
              IDE/ATAPI          nie                tak
              Port rwnolegy    nie                tak
              CD-RW              nie                tak
              Wielosesyjno     tylko czciowo    tak




  _T_a_b_e_l_a _2_: _C_e_c_h_y _s_t_e_r_o_w_n_i_k__w _s_p_r_z__t_o_w_y_c_h

  cdwrite to stare oprogramowanie i wzmiankowane jest tylko dla
  zachowania kompletnoci. Uywaj prosz zamiast tego cdrecord, poniewa
  obsuguje on znacznie wicej sprzetu i ma o wiele wicej moliwoci.
  Celem formaterw danych jest organizacja danych na pycie
  (umieszczenie na nich systemu plikw).



              Cecha         mkisofs  mkhybrid
              --------------------------------------------
              ISO9660         tak      tak
              RockRidge       tak      tak
              El Torito       tak      tak
              HFS             nie      tak
              Joliet          nie      tak




  _T_a_b_e_l_a _3_: _C_e_c_h_y _f_o_r_m_a_t_e_r__w _d_a_n_y_c_h

  Najbardziej oczywist rnic midzy systemem plikw ISO9660 a
  Extended-2 jest moliwo modyfikacji plikw na tym drugim po
  zapisaniu ich. Ograniczenia na ISO9660 to:


    Tylko 8-poziomowa struktura podkatalogw (liczc od gwnego
     katalogu na pycie) (aby zwikszy t liczb uyj RockRidge
     Extensions)

    maksymalna dugo nazwy pliku: 32 znaki

    pojemno 650 MB

  RockRidge jest rozszerzeniem pozwalajcym na dusze nazwy i gbsz
  struktur katalogw dla systemu plikw ISO9660.  Rozszerzenia te
  (RockRidge) nie s dostepne pod DOS-em czy Windows.

  El Torito moe by uywane do tworzenia startowych (bootable) pyt CD.
  BIOS twojego komputera musi mie moliwo uruchamiania takich pyt.
  Mwic wprost: pierwsze 1,44 MB na pycie zawiera dyskietk startow
  zrobion przez ciebie. Obraz takiej dyskietki jest traktowany jako
  dyskietka i system z niej startuje.



  HFS pozwala na odczytanie CD-ROM-u na Macintosh-u, tak jakby by to
  wolumin HFS (rodzinny system plikw MacOS).

  Joliet pozwala na dugie nazwy (midzy innymi) dla Windows (95, 98,
  NT). Autor nie zna adnego narzdzia, ktre pozwalaoby mie dusze
  nazwy pod DOS-em czy Windows 3.11.

  Sekcja 2.8 pokazuje skd mona pobra wspomniane oprogramowanie.


  11..77..  LLiissttyy ddyysskkuussyyjjnnee..


  Jeli chcesz si przyczy do grupy rozwojowej (w celu aktywnej
  _p_o_m_o_c_y), wylij list na adres cdwrite-request@other.debian.org
  <mailto:cdwrite-request@other.debian.org> i umie sowo subscribe w
  treci listu.


  11..88..  NNaajjnnoowwsszzaa wweerrssjjaa..


  Najnowsza wersja tego dokumentu jest zawsze dostpna pod adresem
  www.guug.de.


  22..  KKoonnffiigguurraaccjjaa LLiinnuukkssaa ddoo nnaaggrryywwaanniiaa ppyytt..


  Jesli uda ci si pokonfigurowa sprzt i system, to polecenie cdrecord
  -scanbus wywietli ci list urzdze, dostpnym do zapisu. Celem tego
  rozdziau jest poprowadzenie ci poprzez konfiguracj Linuksa, tak
  aby na kocu zobaczy co takiego:


       $> cdrecord -scanbus
       Cdrecord release 1.7a1 Copyright (C) 1995-1998 Jrg Schilling
       scsibus0:
                 0) 'Quantum ' 'XP34300         ' 'F76D' Disk
                 1) 'SEAGATE ' 'ST11200N        ' '8334' Disk
                 2) *
                 3) 'TOSHIBA ' 'MK537FB/        ' '6258' Disk
                 4) 'WANGTEK ' '5150ES SCSI-36  ' 'ESB6' Removable Tape
                 5) 'EXABYTE ' 'EXB-8500-85QUE  ' '0428' Removable Tape
                 6) 'TOSHIBA ' 'XM-3401TASUNSLCD' '3593' Removable CD-ROM
                 7) *
       scsibus1:
               100) 'Quantum ' 'XP31070W        ' 'L912' Disk
               101) *
               102) *
               103) 'TEAC    ' 'CD-R55S         ' '1.0H' Removable CD-ROM
               104) 'MATSHITA' 'CD-R   CW-7502  ' '4.02' Removable CD-ROM
               105) *
               106) 'YAMAHA  ' 'CDR400t         ' '1.0d' Removable CD-ROM
               107) *




  _L_i_s_t_i_n_g _1_: _W_y_k_r_y_w_a_n_i_e _u_r_z__d_z_e_ _n_a _k_o_n_t_r_o_l_e_r_z_e _S_C_S_I_.

  Przykad ten zosta dostarczony przez Jrga Schillinga. Wida tutaj
  cztery nagrywarki. Nie mona rozrni zwykego CD-ROMu od nagrywarek.
  Ale identyfikator produktu ma czsto w sobie wskazwki w stylu R, -R
  czy -RW.

  22..11..  KKoonnffiigguurraaccjjaa jjddrraa LLiinnuukkssaa..


  Jdro mona wyposay w sterowniki suce do rncyh celw. Mona je
  wkompilowa na stae lub jako moduy adowane na danie. Ta druga
  metoda jest preferowana dla sterownikw niekrytycznych dla systemu.
  Np. jeli masz system na dysku IDE, to sterownik do tego dysku musisz
  mie w jdrze (a nie jako modu).

  S trzy rodzaje nagrywarek: SCSI, IDE/ATAPI i zewntrzne podczane do
  portu rwnolegego. Tabela 4 pokazuje jak skonfigurowa jdro dla tych
  typw nagrywarek. Pierwsza kolumna, to sekcja w menu konfiguracji
  jdra, gdzie mona znale dane ustawienie. Druga kolumna, to opis tej
  opcji. Trzecia kolumna, to nazwa moduu powstaego po kompilacji.

  Y to tak (yes) i oznacza, e masz to wkompilowa w jdro. M to modu,
  i oznacza, e ma to by wkompilowane jako modu. Y/M pozwala tobie
  wybra czy ma to by modu czy wkompilowanie w jdro. Puste ustawienia
  oznaczaj, e nie trzeba tego modyfikowa. Nie zmienianie tego
  ustawienia zwiksza szanse, e jadro bdzie dziaa (jeli dziaao
  wczeniej).

  Aby sprawdzi jakie sterowniki s aktywne (tak statyczne jak i
  dynamiczne) w twoim jdrze, moesz odczyta plik /proc/devices. Aby
  sprawdzi jakie moduy s zaadowane wydaj plecenie 'lsmod'. Aby
  sprawdzi jakie moduy s dostpne do zaadowania wydaj polecenie
  systemie, musisz przekompilowa jdro. Przeczytaj Kernel-HOWTO na
  temat szczegw kompilacji. Najwiesze informacje na temat obsugi
  moduw jdra znajdziesz w Module-HOWTO.



       Sekcja      Opis                   Modu    SCSI  IDE   PP
       ------------------------------------------------------------
       BLOCK  Enhanced IDE/MFM/RLL...                     Y
       BLOCK  IDE/ATAPI CDROM             ide-cd        M/N/Y
       BLOCK  SCSI hostadaptor emulation  ide-scsi        M
       BLOCK  Loopback device             loop       M    M     M

       PARIDE Parallel port IDE device    paride               Y/M
       PARIDE Parallel port ATAPI CD-ROMs                       M
       PARIDE Parallel port generic ATAPI                       M
       PARIDE (select a low-level driver)                       Y

       SCSI   SCSI support                scsi_mod  Y/M  Y/M
       SCSI   SCSI CD-ROM support         sr_mod    Y/M  Y/M
       SCSI     Enable vendor-specific               Y    Y
       SCSI   SCSI generic support        sg        Y/M  Y/M
       SCSI   (select a low-level driver)            Y

       FS     ISO 9660 CDROM filesystem   iso9660    Y    Y     Y
       FS     Microsoft Joliet cdrom...   joliet     M    M     M




  _T_a_b_e_l_a _4_: _K_o_n_f_i_g_u_r_a_c_j_a _j__d_r_a

  Jeli udao ci si ju skompilowa jdro czy znale potrzebne moduy,
  to albo dodaj je do /etc/modules albo pozwl adowa je automatycznym
  narzdziom (kmod, kerneld). Jeli nie jeste pewien, skonsultuj to z
  dokumenctacj swojej dystrybucji.

  Opcja "SCSI hostadaptor emulation" we wczesniejszych jdrach nazywa
  si "SCSI emulation" (okoo 2.0.36).  Jeli jdro na to pozwala,
  skompiluj sterownik dla CD-ROM-w IDE/ATAPI jako modu. Jeli nie, to
  wycz go (N) i uyj zamiast niego sterownika do CD-ROM-w SCSI. W
  jdrach serii 2.2, nie moliwe jest uruchamianie sterownikw do IDE i
  SCSI na tym samym fizycznym urzdzeniu w tym samym czasie (jeli masz
  2.0.36, to przeczytaj poniej).

  Urzdzenie _l_o_o_p_b_a_c_k jest opcjonalne i pozwala przetestowa obraz pyty
  przed zapisaniem.

  Jeli chcesz mc czyta pyty, to potrzebujesz obsugi systemu plikw
  ISO 9660. Sterownik ten zawiera w sobie obsug RockRidge Extensions.
  Jeli chcesz mie take obsug MS Joliet ERxtensions, to skompiluj je
  jako modu i zaaduj.

  [Od tumacza] O ile si nie myl, to Joliet jest obsugiwany przez
  jdro 2.0.36...

  W kadym przypadku potrzebujesz sterownik niskiego poziomu dla swojego
  sprztu. "Niskiego poziomu" odnosi si do sterownika, ktry komunikuje
  si bezporednio ze sprztem. Dla urzdze SCSI i podczanych przez
  port rwnolegy jest wiele sterownikw niskiego poziomu. S one
  opisane poniej.


  22..11..11..  SSppeeccjjaallnnee uuwwaaggii ddllaa sseerriiii 22..22


  W jdrze 2.2.1 nie wczaj na raz opcji CONFIG_SCSI_MULTI_LUN ('probe
  for multiple luns') i obsugi ide-scsi. Znany jest bd ide-scsi,
  ktry nie pozwala na to. W kadym razie zaleca si uaktualnienie do
  wersji 2.2.5.

  Niektrzy uytkownicy zgaszali konflikty midzy prekompilowanymi
  binariami a jdrem 2.2. Jest to problem z jdrem. Oto rozwizania:


    Moe to przej po kompilacji cdrecord, tak aby dostosowa si do
     wartoci w linux/include/scsi/sg.h. Wartoci te musz by tymi z
     dziaajcego jdra z powodu interfejsu uytkownika dla sg.

    Moe by to spowodowane adowalnym sterownikiem dla sg, ktry nie
     ma odpowiednio duo pamici dla DMA. Zdobd at do sg_buffer z
     serwera FTP <ftp://ftp.fokus.gmd.de/pub/unix/cdrecord/alpha/> Jrga
     Schillinga.


  22..11..22..  SSppeeccjjaallnnee uuwwaaggii ddllaa wweerrssjjii 22..00


  Jdra w wersji wczeniejszej ni 2.0.31 maj kilka bedw i nie mog
  czyta ostatniego pliku na pycie. Uaktualnij je do wersji 2.0.36.

  W jdrze 2.0.36 moesz poda ktry sterownik (IDE czy SCSI) uy do
  ktrego urzdzenia ATAPI. Dokadniej: moesz wczy opcj "SCSI
  emulation" w jdrze i uaktywni j dla konkretnego urzdzenia przed
  lub podczas adowania jdra. Np. jesli twojej nagrywarce odpowiada
  plik /dev/hdb, to dodaj polecenie hdb=ide-scsi.



       image=/boot/zImage-2.0.36
         label=Linux
         read-only
         append="hdb=ide-scsi"



  _L_i_s_t_i_n_g _2_: _P_r_z_y_k__a_d_o_w_a _k_o_n_f_i_g_u_r_a_c_j_a _d_l_a _l_i_l_o _(_/_e_t_c_/_l_i_l_o_._c_o_n_f_)



       linux "Linux 2.0.36" {
               image=/boot/zImage-2.0.36
               cmdline= root=/dev/hda5 readonly hdb=ide-scsi
       }




  _L_i_s_t_i_n_g _3_: _P_r_z_y_k___d_o_w_a _k_o_n_f_i_g_u_r_a_c_j_a _d_l_a _c_h_o_s _(_/_e_t_c_/_c_h_o_s_._c_o_n_f_)


  22..22..  SSpprrzztt ii pplliikkii uurrzzddzzee..


  Jak ju zainstalowae wszystkie potrzbne sterowniki, wystartuj nowe
  jdro. Powinno si tam ju znajdowa wszystko czego bdziesz
  potrzebowa do do nastpnych rozdziaw.

  [Uytkownicy _d_e_v_f_s nie musz si przejmowa nastpnymi krokami (rczn
  konfiguracj plikw urzdze. Jeli uywasz _d_e_v_f_s, wszystko pojawi si
  automagicznie na swoim miejscu.]

  Przejd do katalogu /dev i sprawd czy masz urzdzenia loopback. Nie
  jest to konieczne, eby musia je mie ale wygodniejsze (zobacz punkt
  3.5). Jeli ju je masz, to polecenie _l_s powinno pokaza loop0 -
  loop7:



       $ > cd /dev
       $ > ls loop*
       loop0 loop1 loop2 loop3 loop4 loop5 loop6 loop7




  _L_i_s_t_i_n_g _4_: _p_l_i_k_i _u_r_z__d_z_e_n_i_a _l_o_o_p_b_a_c_k

  Jeli nie masz tych urzdze, to stwrz je przy pomocy skryptu
  /dev/MAKEDEV:



       $ > cd /dev/
       $ > modprobe loop
       $ > ./MAKEDEV loop




  _L_i_s_t_i_n_g _5_: _p_o_l_e_c_e_n_i_a _d_o _t_w_o_r_z_e_n_i_a _p_l_i_k__w _u_r_z__d_z_e_ _l_o_o_p_b_a_c_k

  Ostatnie polecenie powiedzie si tylko jeli masz skompilowany modu
  loop. To co przeczytae dotd na temat obsugi plikw urzdzenia
  loopback odnosi si do wszystkich plikw urzdze (sg*, pg*, hd*, ...)
  i nie pisz wyranie o tym dalej.


  22..22..11..  NNaaggrryywwaarrkkii IIDDEE//AATTAAPPII..



  ATAPI oznacza "polecenia SCSI przez szyn IDE". Innymi sowy napdy
  IDE/ATAPI porozumiewaj si poprzez protok SCSI (z pewnymi
  ograniczeniami) i w ten sposb mog imitowa urzdzenia SCSI.

  W Linuksie nagrywarka IDE moe pojawi si jako SCSI dziki opcji
  "SCSI (hostadaptor) emulation". Tak wic uaktywnij odpowiedni modu
  jdra ide-scsi, jak to opisano powyej i potem moesz robi wszystko
  tak jakby mia nagrywark SCSI.


  22..22..22..  NNaaggrryywwaarrkkii SSCCSSII..


  Upewnij si, e twoja nagrywarka jest rozpoznawana przez BIOS twojego
  komputera. Nie ma sensu robi czegokolwiek dalej jeli twj komputer
  nie zaakceptuje sprztu. (fakt, e komputer nie wypluje nagrywarki nie
  jest potwierdzeniem; na ekranie musi pojawi si odpowiedni napis).

  Jeli planujesz podczy swj napd SCSI do portu rwnolegego,
  bdziesz potrzebowa specjalnego kabla i specjalnego sterownika w
  jdrze. Wicej na ten temat moesz poczyta pod adresem
  www.torque.net/parport/parscsi.html.


  22..22..22..11..  OOggllnnee uurrzzddzzeenniiaa SSCCSSII..


  Pliki urzdze /dev/sd* i /dev/sr* uywane do komunikacji z dyskami i
  CD-ROM-ami SCSI maj zaimplementowany tylko transfer zorientowny na
  bloki danych. To wanie czyni je tak szybkimi i idealnymi do zapisu
  danych. Sterowanie laserem nagrywarki to bardziej skomplikowane
  zadanie i wymaga troch wicej ni transferu danych w postaci blokw.
  Aby utrzyma t jako urzdze sd* i sr* stworzono nowy rodzaj plikw
  urzdze SCSI; tzw _o_g__l_n_e _u_r_z__d_z_e_n_i_a _S_C_S_I.

  Poniewa poprzez oglne urzdzenia SCSI mona zrobi wszystko ze
  sprztem SCSI nie s one przeznaczone do jakiego konkretnego celu -
  std nazwa oglne (generic).

  Tak jak inne pliki urzdze i te mona znale w katalogu /dev/:



       $ > cd /dev
       $ > ls sg*
       sg0  sg1  sg2  sg3  sg4  sg5  sg6  sg7




  Jeli nie masz tych plikw urzdze, to stwrz je uywajc skryptu
  /dev/MAKEDEV:



       $ > cd /dev/
       $ > ./MAKEDEV sg





  22..22..33..  NNaaggrryywwaarrkkii ppooddcczzaannee pprrzzeezz ppoorrttyy rrwwnnoolleeggee..



  Przykro mi, ale nie mam pojcia na ten temat. Przeczytaj informacje
  zawarte na stronie    WWW powiconej temu tematowi albo plik na swoim
  dysku /usr/src/linux/Documentation/paride.txt.


  22..33..  ZZddoobbdd oopprrooggrraammoowwaanniiee ddoo wwyyppaallaanniiaa CCDD--RR..


  Przegld narzdzi sucych do nagrywania pyt znajduje si pod
  adresem www.fokus.gmd.de
  <http://www.fokus.gmd.de/research/cc/glone/employees/joerg.schilling/private/cdb.html>.
  Project tworzenia CD dla Unix-a.


  22..33..11..  NNaarrzzddzziiaa oobbssuuggiiwwaannee zz lliinniiii ppoolleeccee..


  Jedno z poniszych narzdzi potrzebne jest aby wygenerowa obraz
  pyty.

       mkisofs <ftp://tsx-11.mit.edu:/pub/linux/packages/mkisofs>
       mkhybrid <ftp://ftp.man.torun.pl:/pub/Linux/mkhfs>


  W zalenoci od modelu twojej nagrywarki (zobacz 1.3) potrzebne jest
  jedno z poniszych narzdzi do zapisania danych na CD:


    cdrecord <ftp://ftp.icm.edu.pl/pub/Linux/sunsite/utils/disk-
     management/cdrecord/>

  Nie wierz podrcznikowi systemowemu od (starego) mkisofs, ktry
  stwierdza, e potrzebujesz wersji 1.5. Po prostu uyj programu
  cdrecord i bdzie w porzdku. Zauwa, e program mkisofs dostarczany
  wraz z cdrecord ma kilka rozszerze wspomnianych w dokumentacji
  programu.


  22..33..22..  GGrraaffiicczznnee iinntteerrffeejjssyy uuyyttkkoowwnniikkaa.. ((ooppccjjoonnaallnnee))


  Front-endy w Linuksie to rzeczywiste front-endy. Oznacza to, e cigle
  musisz zainstalowa narzdzia obsugiwane z linii polece, ale masz do
  nich dostp w adniejszy sposb.

  _X_-_C_D_-_R_o_a_s_t to pakiet stworzony do uatwienia tworzenia pyt w
  Linuksie. czy on narzdzia sterowane z linii polece jak _c_d_r_e_c_o_r_d i
  _m_k_i_s_o_f_s z adnym graficznym interfejsem.


       www.fh-muenchen.de


  _B_u_r_n_I_T to front-end napisany w Javie do cdrecord, mkisofs i
  cdda2wav-0.95, co czyni z niego kompletny pakiet do wypalania pyt CD
  na platformach unixowych. cign go mona z adresu sunsite.auc.dk
  <http://sunsite.auc.dk/BurnIT/>.


  33..  WWyyppaallaanniiee ppyytt CCDD--RR..

  Imperator Nero na temat palenia swoich wasnych klasycznych CD [AD64;
  on si na tym kompletnie nie zna] "Jeli do ognia si obrcisz,
  zabawia si nie przestan pki si palisz."


  [tum.: Z gry przepraszam za tumaczenie, ale poet nie jestem.]

  Zapis CD w Linuksie skada si z dwch krokw:


    pakowanie programw do plikw ze specjalnym formatem

    zapisywanie danych z takich plikw na pyt CD-R przy pomocy
     cdrecord.

  Rozdzia ten opisuje kroki tworzenia pyt z danymi i audio.


  33..11..  ZZaappiiss CCDD--RROOMM--ww ((cczzyyssttee ddaannee))..


  Pamitaj, e zebranie wszystkiego do pyty zabiera o wiele wicej ni
  si mona spodziewa. Jednak pamitaj te, e brakujcych plikw nie
  mona dopisa do pyty jak jest ju zapisana i zakoczona.

  Pamitaj take, e pewna ilo miejsca na pycie jest uywana do
  przechowywania informacji na temat systemu plikw iso9660 (zwykle
  kilka MB). 620 MB danych zawsze si zmieci na 650MB pycie CD-R.


  33..22..  TTwwoorrzzeenniiee oobbrraazzuu ppnniieejjsszzeejj ppyyttyy..


  Zanim jaki nonik danych (dyskietka, dysk twardy czy kompakt) bdzie
  mg by uyty trzeba na nim zaoy system plikw (mwic po DOS-
  owemu: trzeba go sformatowa). System plikw jest odpowiedzialny za
  organizacj i zapis plikw na noniku.

  Zwykle, narzdzia do tworzenia systemu plikw na partycji dyskowej,
  zapisuja na niej pusty system plikw, ktry jest potem montowany i
  wypeniany plikami przez uytkownika. Zapisywalne pyty CD s
  zapisywalne ttyyllkkoo rraazz, wic jeli zapisaby na nim pusty system
  plikw, zostaoby sformatowane - ale pozostaoby puste na zawsze. Jest
  to take prawda dla nonikw wielokrotnego zapisu, poniewa nie mona
  zmieni dowolnie zawartoci sektorw, ale trzeba j ca najpierw
  skasowa.

  Wic to czego potrzebujemy, to narzdzie, ktre tworzy system plikw
  podczas nagrywania plikw na pycie. Narzdzie to nazywa si _m_k_i_s_o_f_s.
  Przykadowe uycie moe by takie:


         mkisofs  -r -o obraz_cd   moja_kolekcja/
                     `---------'   `-------------'
                          |               |
                    dokd zapisa   nagraj z tego katalogu



  Opcja --rr ustawia prawa dostpu wszystkich plikw na odczyt dla
  wszystkich i wcza RockRidge Extensions. To jest zwykle to, co chcesz
  osign i uycie tej opcji jest zalecane, no chyba, e wiesz
  dokadnie co robisz. (wskazwka: bez --rr pliki na kompakcie bd miay
  prawa jak moja_kolekcja!).

  _m_k_i_s_o_f_s sprbuje odwzorowa wszystkie nazwy plikw na format 8.3
  uywany przez DOS, aby zapewni jak najwiksz kompatybilno. W razie
  gdy pliki w formacie 8.3 nazywaj si tak samo, uywane s liczby, a
  informacja o takich plikach wysyana jest do _S_T_D_E_R_R - zwykle ekran.
  Nie panikuj:
  Pod Linuksem nigdy nie zobaczysz tych nazw w formacie 8.3, poniewa
  Linux umie korzysta z RockRidge Extensions, ktre zawieraj
  oryginalne atrybuty pliku (prawa dostpu, nazwy, itp.).

  Teraz moesz si zastanawia dlaczego rezultat nie jest wysyany
  bezporednio do nagrywarki. Z dwch powodw:


    mkisofs nie wie nic na temat obsugi nagrywarek CD.

    moesz chcie przetestowa obraz pyty zanim go nagrasz.

    Na wolnych komputerach nie byoby to rozsdne.

  Metod zapisu pyty w jednym kroku opisz poniej.

  Monaby stworzy dodatkow partycj na dysku i tam zapisywa wynik
  dziaania _m_k_i_s_o_f_s. Jednak ja jestem przeciwny takiemu rozwizaniu
  poniewa jedn literwk monaby sobie zniszczy ca partycj
  Linuksow (czytaj: co mi si przytrafio...). Co wicej, to jest
  marnowanie miejsca na dysku, bo dane te s tylko czasowe i mona je
  usun po zapisaniu na pyt. Jednak jeli masz wystarczajco duo
  miejsca na dysku, dodatkowa partycja moe ci zaoszczdzi czasu na
  kasowanie obrazu.


  33..22..11..  PPrrzzeetteessttuujj oobbrraazz kkoommppaakkttuu..


  Linux ma moliwo montowania plikw tak jakby byy one partycj.
  Cecha ta przydaje si do testowania obrazu pyty, czy prawa dostpu s
  takie jak chcesz. Pomimo, i noniki s teraz bardzo tanie, to zapis
  pyty zabiera troch czasu i moesz chocia zaoszczdzi swj czas
  sprawdzajc obraz.

  Aby zamontowa w katalogu /cdrom taki plik stworzony wczeniej wpisz:


  ______________________________________________________________________
         mount -t iso9660 -o ro,loop=/dev/loop0 cd_image /cdrom
  ______________________________________________________________________



  Teraz moesz sprawdzi pliki w katalogu /cdrom - pojawi si tam
  dokadnie tak samo jak bd wyglda na pycie. Aby odmontowa ten
  plik po prostu napisz _u_m_o_u_n_t _/_c_d_r_o_m. Uwaga: Jeli masz jdro starsze
  ni 2.0.31, to ostatni plik na pycie moe nie by czytany. Uyj
  nowszego jdra, jak np. 2.0.36. Opcja -pad w programie cdrecord odnosi
  si tylko do pyt audio, a dodatkowa opcja -pad programu mkisofs
  wymaga aty, co jest tak sam prac jak uaktualnienie do nowego
  jdra.

  Uwaga:

  Niektre stare wersje _m_o_u_n_t nie umiej obsugiwa urzdze loopback.
  Jeli masz tak star wersj _m_o_u_n_t, to jest to wskazwka, eby
  uaktualni swoj dystrybucj.
  Kilku ludzi sugerowao ju, eby zamieci tu informacj skd wzi
  najnowsze narzdzia do montowania, ale ja zawsze odmawiam. Jeli twoja
  dystrybucja dostarcza takiej starej wersji _m_o_u_n_t, to zgo to do nich
  jako bd. Jeli twoja dystrybucja nie jest atwa do uaktualnienia,
  zgo to jako bd.

  Jeli doczybym tutaj wszystkie informacje potrzebne do poprawienia
  bdw w le zaprojektowanej dystrybucji to HOWTO byoby o wiele
  wiksze i trudniejsze do czytania.
  33..33..  ZZaappiisszz oobbrraazz CCDD nnaa ppyytt..


  Ju nie ma duo do zrobienia. Jeli jeszcze nie prbowae, to jest
  dobra chwila na polecenie:



       cdrecord -scanbus




  Polecenie to pokae ci do ktrego urzdzenia SCSI doczona jest twoja
  nagrywarka. Wszystkie inne metody zgadywania informacji wywietlanych
  przez cdrecord zostay usunite z tego HOWTO (szczeglnie ten
  cokolwiek niebezbieczny schemat nazewnictwa oglnych urzdze SCSI).

  Zanim poka ci ostatnie polecenie, pozwl si ostrzec, e nagrywarki
  "lubi by karmione" cigym strumieniem danych poniewa maj tylko
  may bufor danych. Tak wic proces zapisu obrazu CD na pyt nie moe
  by przerwany, bo w wyniku otrzymamy le nagran pyt. atwo jest
  przerwa taki strumie danych np. przez skasowanie duego pliku.
  Przykad: Jeli skasujesz plik o rozmiarze 650 MB, to jdro musi
  uaktualni informacje o 650.000 blokw na dysku (zakadajc, e masz
  na swoim systemie plikw bloki 1 kB). Zajmuje to troch czasu i bardzo
  prawdopodobne, e zwolni dziaalno dysku na tyle, e strumie danych
  zostanie przerwany na kilka sekund. Jednak na szybkich maszynach
  czytanie poczty, surfowanie po sieci czy nawet kompilacja jdra nie
  maj wpywu na nagrywanie.

  Zauwa prosz, e adna nagrywarka nie potrafi ponownie ustawi lasera
  i nie moe kontynuowa od miejsca, w ktrym zostao przerwane
  nagrywanie. Przez to kada silniejsza wibracja a nawet wstrzs
  zniszczy pyt.

  Jeli jeste ju psychicznie przygotowany, ubierz si w czarn szat,
  pomn numer SCSI-ID nagrywarki przez numer SCSI-revision i zapal
  tyle samo wieczek, wymw dwa wiersze z "_A_S_R_-_F_A_Q" (grupa dyskusyjna
  alt.sysadmin.recovery) i ostatecznie wpisz:



       $ > SCSI_BUS=0   # wzite z listingu "scsibus0:"
       $ > SCSI_ID=6    # wzite z listingu "TOSHIBA XM-3401"
       $ > SCSI_LUN=0
       $ > cdrecord -v speed=2 dev=$SCSI_BUS,$SCSI_ID,$SCSI_LUN \
                          -data  cd_image

       # to samo co wyej, ale krtsze
       $ > cdrecord -v speed=2 dev=0,6,0  -data  cd_image




  Dla zwikszenia czytelnoi, namiary na nagrywark zapisane s do
  trzech zmiennych o wymownych nazwach: SCSI_BUS, SCSI_ID, SCSI_LUN.
  Opcja -data nie jest konieczna, ale zostaa tutaj podana, aby odrni
  t linijk o linijki sucej do nagrywania pyt audio.

  Jeli uywasz programu cdrecord do nadpisania pyty CD-RW, musisz
  poda opcj blank=..., aby skasowa poprzedni zawarto.  Poczytaj
  stron podrcznika man, aby dowiedzie si wicej na temat rnych
  metod zerowania pyty CD-RW.


  W czasach kiedy wszyscy oprcz mnie posiadaj 400 MHz maszyny, ludzie
  nagrywaj pyty w locie bez tworzenia obrazu. Czyli cz wyjcie
  programu mkisofs z wejciem programu cdrecord:



       $ > IMG_SIZE=`mkisofs -R -q -print-size private_collection/`
       $ > mkisofs -r  private_collection/  \
       |cdrecord  speed=2  dev=0,6,0
                   tsize=${IMG_SIZE}s  -data  -
       #         nie zapomnij o s --^         ^-- czytaj dane z STDIN




  Pierwsze polecenie jest pustym poleceniem sucym do okrelenia
  rozmiatu obrazu (potrzebujesz mkisofs z pakietu cdrecord, aby to
  dziaao). Moe twoja nagrywarka nie musi zna rozmiaru obrazu, ktry
  bdzie zapisany, wtedy moesz to opuci. Wywietlony rozmiar musi by
  przekazany jako parametr tsize do polecenia cdrecord (jest zapisany w
  zmiennej rodowiskowej IMG_SIZE). Ostatnie polecenie to poczenie
  polece mkisofs i cdrecord przez potok.


  33..44..  ZZaappiissyywwaanniiee ppyytt aauuddiioo..


  Zapisanie takiej pyty jest bardzo podobne do wymienionych powyej
  krokw/ Dwie gwne rnice, to fakt, e pyty audio skadaj si ze
  cieek audio, ktre s zorganizowane w osobne obrazy. Wic jeli
  chcesz mie 10 cieek, to musisz mie 10 obrazw. Drug rnic jest
  format tych obrazw. Ju nie ISO 9660 (czy jaki tam system plikw
  wolisz), ale 16-bitowe sample w kodowaniu PCM z czstotliwoci
  prbkowania 44,1 kHz.

  Jednym z narzdzi do zamiany twoich plikw dwikowych do wymaganego
  formatu jest _s_o_x. Uycie jest bardzo proste:



       $ > sox  killing-my-software.wav  killing-my-software.cdr




  Polecenie to zamienia utwr killing-my-software z formatu WAV na
  format CDR. Poczytaj stron podrcznika systemowego man programu sox
  na temat rozszerze i formatw plikw rozpoznawanych przez niego. Z
  powodu sporej iloci dysku potrzbnej na konwersj, jest to wbudowana
  cecha programu cdrecord dla formatw WAV i AU. Tak wic dopki twoje
  pliki muzyczne s w postaci plikw .wav czy .au i s to 16-bitowe
  prbki z czstotliwoci 44,1 kHz moesz ich uywa bez rcznej
  zamiany.

  Cdrecord zapisuje obrazy jako cieki audio jeli podamy opcj -audio.
  Inne opcje s identyczne z tymi do zapisywania danych (o ile nie masz
  jakich bardzo specyficznych wymaga). Ponisze trzy przykady robi
  to samo, ale czytaj obrazy z innych plikw:



       $ > cdrecord -v speed=2 dev=0,6,0  -audio  track1.cdr track2.cdr...
       $ > cdrecord -v speed=2 dev=0,6,0  -audio  track1.wav track2.wav...
       $ > cdrecord -v speed=2 dev=0,6,0  -audio  track1.au track2.au...


  Szczeglnym przypadkiem s pliki MPEG3, ktre mog by zamienione przy
  pomocy programu 'mpg123 -s track1.mp3 > track1.cdr'. W drug stron
  dziaa 8hz-mp3 dla plikw WAV.

  W takim ukadzie jak powyej wypalisz pyty z 2-sekundow przerw
  pomidzy kadymi dwoma ciekami audio. Jeli twoja nagrywarka
  umoliwia nagrywanie w trybie "disc at once" (DAO), moesz wyprbowa
  najnowszej wersji cdrecord, aby si tych przerw pozby.


  33..55..  CCDD--RROOMM--yy mmiieesszzaannee..


  Niewiele do powiedzenia. Po prostu okrel typ oklejnych obrazw
  opcjami -data lub -audio. Przykad:



       cdrecord  -v dev=0,6,0  -data  cd_image  -audio  track*.cdr





  44..  CCzzssttoo zzaaddaawwaannee ppyyttaanniiaa wwrraazz zz ooddppoowwiieeddzziiaammii..



  44..11..  JJaakk cczzuuyy jjeesstt pprroocceess wwyyppaallaanniiaa??


  Odpowied: To zaley od twojej nagrywarki. Nowsze powinny mie bufor
  danych o pojemnoci ok. 1MB lub co koo tego i moe wytrzyma jakie
  1-2 sekund bez dopywu danych. Jeli chcesz zna jakie szczegy, to
  zajrzyj do podrcznika albo zapytaj producenta.  Niezalenie od
  rozmiaru tego bufora musisz zagwarantowa stay przepyw danych w
  granicach 300 kb/s - 600 kb/s.

  Procesy intensywnie wykorzystujce dysk, jak np. uaktualnianie bazy
  "locate", obniaj maksymalny przepyw i mog zniszczy pyt; lepiej
  sprawd czy takie procesy nie s uruchamiane przez cron-a, at lub
  anacron-a podczas gdy wypalasz pyt.

  Z drugiej strony niektrzy kompilowali jdro podczas wypalania pyty i
  nic ich pytom si nie dziao. Do takich eksperymentw potrzebujesz
  jednak szybkiej maszyny.


  44..22..  CCzzyy ffrraaggmmeennttaaccjjaa mmaa zzyy wwppyyww nnaa pprrddkkoo pprrzzeeppyywwuu ddaannyycchh??


  Fragmentacja jest zwykle taka maa, e jej wpyw jest niezauwaalny.
  Jednak moesz atwo skonstruowa patologiczne przypadki fragmentacji,
  ktre obni prdko przepywu danych do 100 kb/s. Wic nie rb tego.
  :-)

  Tak, pliki przez lata fragmentuj si na dysku. Tym szybciej, im
  szybciej system plikw jest peny. Zostawiaj zawsze 10% - 20% wolnego
  miejsca i powinno by dobrze.

  Jeli nie jeste pewny, to spjrz na komunikaty wypisywane podczas
  startu, procent fragmentaji jest podawany podczas sprawdzania systemu
  plikw. Moesz sprawdzi t warto bardzo niebezpiecznym poleceniem



  ______________________________________________________________________
         $ > e2fsck -n  /dev/sda5        # '-n' jest wane!
         [rne komunikaty usunite - zignoruj wszelkie bdy]
         /dev/sda5: 73/12288 files (12.3% non-contiguous)
  ______________________________________________________________________



  W tym przykadzie fragmetacja jest bardzo wysoka - ale na tym systemie
  plikw s tylko 73 mae pliki (uyte w /tmp) wic warto ta nie jest
  alarmujca.

  Jest eksperymentalne narzdzie zwane _e_2_d_e_f_r_a_g suce do
  defragmentacji systemu plikw Extended-2. Obecna wersja nie dziaa
  zbyt pewnie, aby uywa jej nawet w domowych komputerach. Jeli
  naprawd chcesz zdefragmentowa swj system plikw, zrb kopi
  zapasow (lepiej: dwie kopie), powicz odzyskiwanie danych, stwrz
  nowy system plikw (to zniszczy ten stary) i odtwrz dane. Jest to
  najbezpieczniejsza technika.


  44..33..  CCzzyy mmoolliiwwee jjeesstt zzaappiissaanniiee oobbrraazzuu CCDD nnaa ssyysstteemmiiee pplliikkww UUMMSSDDOOSS??


  Tak. Jedyny system plikw, ktry jest nieodpowiedni do tego celu to
  NFS (sieciowy system plikw).

  Ja uywam UMSDOS, eby dzieli mejsce na dysku pomidzy Linuksem a
  DOS/Win na PC-cie (486/66) przeznaczonym do nagrywania pyt.


  44..44..  CCzzyy nniiee mmaa jjaakkiieeggoo ssppoossoobbuu,, eebbyy oobbeejj ooggrraanniicczzeenniiaa IISSOO 99666600??


  Tak. Na pycie moesz umieci jakikolwiek system plikw. Ale inne
  systemy operacyjne nie bd potrafiy obsuy takiej pyty.

  Oto przepis:


    Stwrz pusty plik o rozmiarze 650 MB.


     ___________________________________________________________________
            dd if=/dev/zero of="empty_file" bs=1024k count=650
     ___________________________________________________________________



    Stwrz "na" tym pliku system plikw EXT2.


     ___________________________________________________________________
            $ > /sbin/mke2fs -b 2048 pusty_plik
            pusty_plik is not a block special device.
            Proceed anyway? (y,n) y
     ___________________________________________________________________



    Zamontuj ten pusty plik przy pomocy urzdzenia loopback





     ___________________________________________________________________
         mount -t ext2 -o loop=/dev/loop1 empty_file /mnt
     ___________________________________________________________________



    Skopiuj to co chcesz do /mnt i odmontuj potem ten katalog.

    Uyj _c_d_r_e_c_o_r_d na pustym_pliku (ktry ju nie jest pusty) tak jakby
     by to obraz ISO 9660.

  Jeli chcesz wstawi pozycj do /etc/fstab dla takich pyt, to wycz
  ich sprawdzanie, np.


         /dev/cdrom  /cdrom  ext2  defaults,ro  0 0



  Pierwsze 0 oznacza "nie doczaj tego systemu plikw do kopii
  zapasowych", drugie (wane) oznacza, "nie sprawdzaj bdw podczas
  startu" (polecenie fsck nie powiedzie si podczas sprawdzania bdw
  na pycie).


  44..55..  JJaakk cczzyyttaa cciieekkii zz ppyytt aauuddiioo??


  Jest kilka dostpnych pakietw. Najnowszym jest "cdparanoia"; cign
  go mona z


       www.mit.edu <http://www.mit.edu/afs/sipb/user/xiph
       mont/cdparanoia/index.html>


  Albo moesz sprbowa kombinacj programw "cdda2wav" i "sox" dostpne
  z serwera w Polsce:


       ftp.icm.edu.pl <ftp://ftp.icm.edu.pl:/pub/Linux/sun
       site/apps/sound/>. Pierwszy w podkatalogu cdrom/ a drugi w
       convert/.


  Pakiet cdda2wav umoliwia odczytanie podanego przedziau czasowego
  (albo caej cieki) z pyty muzycznej i zamian odczytanych danych na
  format pliku WAV. sox natomiast zamienia format pliku WAV na format
  zapisu na pytach muzycznych, tak e dane te mog zosta zapisane na
  pyt przy pomocy _c_d_r_e_c_o_r_d. Nie potrzebujesz koniecznie sox jeli
  uywasz nowszej wersji cdrecord, poniewa program ten posiada
  wbudowan opcj zamiany plikw .wav i .au na odpowiedni format.


  44..66..  JJaakk aauuttoommaattyycczznniiee wwyykkrryywwaa uurrzzddzzeenniiaa SSCCSSII ppoo ssttaarrcciiee??


  Plik drivers/scsi/scsi.c zawiera tak informacj:








     "Uycie: echo "SCSI add-single-device 0 1 2 3" >/proc/scsi/scsi
     Zamie "0 1 2 3" na swoje numery "Host Channel Id Lun".
     Ta cecha jest BET.
        UWAGA: Programu tego nie mona uywa do podczania urzdze SCSI
        podczas dziaania systemu poniewa urzdzenia te nie zostay
        przygotowane do tego i moesz sobie zniszczy sprzt!
     Ale moe mona wczy ju podczone urzdzenie. Jednak nie ma
     adnej gwarancji, e urzdzenie to nie zniszczy nadchodzcych
     danych."



  Uywa tego mona tylko jeli dodajesz urzdzenia SCSI na kocu
  acucha. Jeli umiecisz urzdzenie SCSI gdzie w istniejcy acuch,
  to popsuje to kolejno w katalogu /dev/ i mona zniszczy ca
  zawarto twojego dysku.


  44..77..  CCzzyy mmoolliiwwee jjeesstt zzrroobbiieenniiee kkooppiiii 11::11 ddaannyycchh zz ppyyttyy??


  Tak. Ale powiniene zdawa sobie spraw z tego, i wszelkie bdy
  podczas odczytu oryginau (z powodu kurzu czy rys) spowoduj bdy
  take w kopii.

  Pierwszy przypadek: masz nagrywark i oddzielny napd CDROM. Wykonujc
  polecenie:


  ______________________________________________________________________
         cdrecord -v dev=3,0 speed=2 -isosize /dev/scd0
  ______________________________________________________________________



  odczytujesz strumie danych z CD-ROM-u podczonego jako /dev/scd0 i
  zapisujesz go bezporednio poprzez urzdzenie SCSI o ID=3 na
  nagrywark.

  Drugi przypadek: nie masz oddzielnego napdu CD-ROM. W tym przypadku
  musisz uy nagrywarki, eby odczyta dane:


  ______________________________________________________________________
         dd if=/dev/scd0 of=obraz_cd
  ______________________________________________________________________



  Polecenie to jest rwnowane _m_k_i_s_o_f_s wic powiniene postpowa dalej
  tak, jak to opisano w rozdziale 3. Zauwa, e ta metoda nie zadziaa w
  przypadku pyt muzycznych.


  44..88..  CCzzyy LLiinnuuxx uummiiee ooddcczzyyttaa ppyyttyy JJoolliieett??


  Tak. Nowsze jdra (2.0.36 i seria 2.2) maj wbudowan obsug systemu
  plikw Joliet. Pamitaj, e musisz uy obu opcji w pliku /etc/fstab:
  iso9660 i joliet (to drugie, to rzeczywiste rozszerzenie). Wicej
  szczegw przeczytasz na stronie www-
  plateau.cs.berkeley.edu/people/chaffee/joliet.htm <http://www-
  plateau.cs.berkeley.edu/people/chaffee/joliet.html>.



  44..99..  JJaakk ssii cczzyyttaa//mmoonnttuujjee CCDD--RROOMM--yy pprrzzeezz nnaaggrryywwaarrkk??


  Tak jak to robisz ze zwykymi napdami. adnych sztuczek. Zauwa, e
  musisz uy urzdze _s_c_d (SCSI CD-ROM), aby zamontowa pyt do
  czytania. Przykadowa pozycja z /etc/fstab:


         /dev/scd0  /cdrom  iso9660  ro,user,noauto  0  0




  44..1100..  JJaakk uummiieeccii jjeesszzcczzee wwiicceejj ddaannyycchh nnaa ppyycciiee??


  Uyj bzip2 zamiast jakiego innego kompresora jak np.: gzip czy pkzip.
  Zaoszczdzi ci to przy wikszych plikach (100 kB) okoo 30% miejsca na
  dysku. Mona go cign z:


       www.muraroa.demon.co.uk/ <http://www.muraroa.demon.co.uk/>


  Zamiast nagrywa prawdziwe pyty audio moesz zamieni swoje pliki
  .wav w .mp3 i zapisa je na systemie plikw ISO 9660 jako zwyke
  pliki. Format MPEG III umoliwia kompresj okoo 1:10.

  Oczywicie wikszo odtwarzaczy CD nie umie czyta plikw... i to
  jest wada. Jednak z drugiej strony, dlaczego na nastpnej prywatce nie
  puszcza muzyki z twardego dysku ? 18 GB to wystarczajco duo miejsca
  na 3000-4000 plikw .mp3. :-)

  Program do tworzenia plikw MPEG III mona cign z


       www.stud.ifi.uio.no/~larsi/other/
       <http://www.stud.ifi.uio.no/~larsi/other/8hz-
       mp3-cheng.tar.gz>


  Odtwarzacz do MPEG III mona cign z


       homepages.uni-tuebingen.de/student/michael.hipp/mpg123/
       <http://homepages.uni-tuebingen.de/stu
       dent/michael.hipp/mpg123/>


  Jeli masz nagran mow, to moesz sprbowa zredukowa jej rozmiar
  algorytmem "GSM lossy speech compression":


       <ftp://svr-ftp.eng.cam.ac.uk/pub/comp.speech/>

       kbs.cs.tu-berlin.de/~jutta/toast.html <http://kbs.cs.tu-
       berlin.de/~jutta/toast.html>



  44..1111..  JJaakk uuttwwoorrzzyy ppyytt ssttaarrttooww ((bboooottaabbllee))..


  Musisz mie dyskietk startow. Stwrz jej dokadny obraz poleceniem:


       dd if=/dev/fd0 of=boot.img bs=18k




  Umie ten obraz w katalogu z danymi do pyty (albo w jakim jego
  podkatalogu). Poinformuj mkisofs o tym pliku poprzez opcj -b i uyj
  take opcji -c. Szczegy znajdziesz w pliku README.eltorito w
  pakiecie mkisofs.

  Interesujcym zastosowaniem moe by system DOS czy Windows
  zabezpieczony przed wirusami. Zaoszczdza to pienidzy na dyski (jeli
  masz sie i uywasz samby do wsytawiania danych uytkowikw na
  serwerze plikw). Jednak jest to czysta teoria, bo nikt mi jak dotd
  nie dostarczy konkretw.

  Troch szczegw na temat startowych pyt z RedHatem mona poczyta
  po adresem www.channel1.com/users/rodsmith/rhjol-technical.html
  <http://www.channel1.com/users/rodsmith/rhjol-technical.html>.


  44..1122..  JJaakk zzrroobbii zzaappiissyywwaallnnyy CCDD--RROOMM??


  Jest dostpna taka nakadka na system plikw Linuksa, ktra montowana
  jest na CD-ROM i przyjmuje wszystkie operacje zapisu.  Nowe i
  zmodyfikowane pliki zapisywane s gdzie indziej, ale dla uytkownika
  wyglda to, tak jakby operacje byy wykonywane na pycie. Wicej
  informacji znajdziesz pod adresem
  home.att.net/~artnaseef/ovlfs/ovlfs.html.

  Jeli to ci nie wystarczy, to poczekaj na system plikw UDF, ktry ma
  by obsugiwany przez Linuksa. Albo pom go rozwija
  trylinux.com/projects/udf/.


  44..1133..  CCzzyy mmoolliiwwee jjeesstt wwyykkoorrzzyyssttaanniiee kkiillkkuu nnaaggrryywwaarreekk nnaa rraazz??


  Tak. Chocia zostao to przetestowane na razie z dwoma nagrywarkami. I
  potrzebujesz te aty na jdro zapewniajcej wicej buforw dla
  sterownika oglnego urzdzenia SCSI (
  <ftp://ftp.fokus.gmd.de/pub/unix/cdrecord/alpha>).


  44..1144..  KKttrree nnoonniikkii ss nnaajjlleeppsszzee??


  Niemiecki magazyn komputerowy "c't" ma list wskazwek dotyczcych
  kompaktw "noname" w wydaniu listopadowym 1996:


    pyty "noname" oglnie nie s najwyszej jakoci i nie powinny by
     uywane

    jeli nagrywalna pyta jest zniszczona, to odnosi si to pewnie do
     caej paczki (jeli kupie wicej); moe masz szczcie i moesz
     uy przynajmniej pierwsze 500MB tej pyty...

    nie dotykaj byszczcej powierzchni przed nagraniem.


  55..  RRoozzwwiizzyywwaanniiee pprroobblleemmww..



  Zawsze pamitaj, e popsut pyt mona wci uy jako podstawki.
  :-)


  55..11..  NNiiee ddzziiaaaa:: ppoodd LLiinnuukksseemm..


  Sprawd najpierw czy nagrywarka dziaa w innych systemach. A
  konkretnie:


    Czy kontroler rozpoznaje nagrywark jako urzdzenie SCSI?

    Czy oprogramowanie do nagrywarki j rozpoznaje?

    Czy moliwe jest nagranie pyty przy pomocy dostarczonego
     oprogramowania?

  Jeli "to nie dziaa" nawet w innych systemach, to masz jaki konflikt
  sprztowy albo popsuty sprzt.

  Jeli dziaa w innych systemach operacyjnych i uywasz loadlina, aby
  startowa Linuksa, to tu masz problem. Loadlin robi gorcy reset i
  zostawia cay sprzt ju zainicjalizowany a to przeszkadza jdru
  Linuksa.


  55..22..  BBdd:: NNoo rreeaadd aacccceessss ffoorr ''ddeevv==22,,00''..


  W Linuksie niektre wersje bibilioteki C s niekompatybilne (maj
  bdy), i program skompilowany z jedn nie bdzie dziaa z inn.
  Przykadem moe by:



       [root@Blue /dev]# cdrecord -eject dev=2,0
       cdrecord: No such file or directory. No read access for 'dev=2,0'.






  55..33..  NNiiee ddzziiaaaa:: ppoodd DDOOSS--eemm ii pprrzzyyjjaacciimmii..


  Najprzypuszczlaniej bdy te s powodowane:


    brakiem polecenia odczenia/ponownego podczenia na szynie SCSI

    niewystarczajco chodzonym sprztem

    popsutym sprztem (to powinno by wykryte w punkcie 5.1)

  W rnych warunkach urzdzenia SCSI odczaj si i podczaj
  ponownie samemu (elektronicznie) do szyny SCSI. Jeli taka cecha nie
  jest dostpna (sprawd parametry kontrolera i jdra) niektre
  nagrywarki maj problemy podczas wypalania czy utrwalania danych na
  kompakcie.

  Szczeglnie sterownik NCR 53c7,8xx SCSI ma standardowo wyczon t
  cech, wic moesz najpierw to sprawdzi:


         NCR53c7,8xx SCSI support                  [N/y/m/?] y
            always negotiate synchronous transfers [N/y/?] (NEW) n
            allow FAST-SCSI [10MHz]                [N/y/?] (NEW) y
            allow DISCONNECT                       [N/y/?] (NEW) y




  66..  PPooddzziikkoowwaanniiaa..




     AAllaann BBrroowwnn <<aallaann@@mmaannaawwaattuu..nneett..nnzz>>

     AArrtt SSttoonnee <<ssttoonnee@@mmaatthh..uubbcc..ccaa
        dostarczy pomys na umieszczanie systemw plikw innych ni ISO
        9660 na pytach.


     BBaarrttoosszz MMaarruusszzeewwsskkii <<BB..MMaarruusszzeewwsskkii@@jjttzz..oorrgg..ppll>>
        zgosi literwki


     BBeerrnnhhaarrdd GGuubbaannkkaa <<bbeegg@@iipppp--ggaarrcchhiinngg..mmppgg..ddee>>
        zauway potrzeb posiadania nowszych narzdzi mount do
        montowania przy pomocy urzdzenia loopback.


     RRoobbeerrtt DDoooolliittttllee <<bboobb..ddoooolliittttllee@@ssuunn..ccoomm>>
        dobra argumentacja, eby wyrzuci cdwrite z tego HOWTO.


     BBrriiaann HH.. TToobbyy
        wygadzi sownictwo.


     MMaarrttiinn SScchhuullzzee <<jjooeeyy@@IInnffooddrroomm..NNoorrtthh..DDEE>>
        poda informacj o licie dyskusyjnej programu cdwrite.


     DDaallee SScchheeeettzz <<ddwwaarrff@@ppoollaarriiss..nneett>>
        pomg w ulepszeniu sekcji na temat tworzenia obrazu CD.


     DDoonn HH.. OOlliivvee <<ddoonn@@aannddrroommeeddaa..ccaammppbbeellllssvviill..eedduu>>
        URL do narzdzia mkhybrid


     EErrwwiinn ZZooeerr <<eezzooeerr@@wwxxss..nnll>>

     GGeerraalldd CC SSnnyyddeerr <<ggccssnnyydd@@lloooopp..ccoomm>>
        sprawdzi nagrywanie CD-ROM-u EXT2 (zobacz 4.4)


     JJaannnnee HHiimmaannkkaa <<sshheemm@@ooyytt..oouulluu..ffii>>
        adres do aty dla jdra potrzebnej do czytania pyt Joliet.


     JJooeerrgg SScchhiilllliinngg <<sscchhiilllliinngg@@ffookkuuss..ggmmdd..ddee>>
        informacje na temat cdrecord.


     JJooss vvaann GGeeffffeenn <<jjooss@@ttnnjj..pphhyyss..ttuuee..nnll>>
        zauway problem w 4.9

     MMaarrkkuuss DDiicckkeebboohhmm <<mm..ddiicckkeebboohhmm@@uunnii--kkooeellnn..ddee>>

     JJeessppeerr PPeeddeerrsseenn <<jjeewwss@@iimmaaddaa..oouu..ddkk>>

     PPiieerrrree PPffiisstteerr <<pppp@@uupplliifftt..ffrr>>
        pomg przy tworzeniu przepisu jak zrobi kopi 1:1


     RRiicckk CCoocchhrraann <<rriicckk@@mmsscc..ccoorrnneellll..eedduu>>
        wskazwka na temat domylnego wyczenia cechy
        rozczania/ponownego podczania w sterowniku ncr.


     SStteepphhaann NNooyy <<ssttnnooyy@@mmii..uunnii--kkooeellnn..ddee>>
        informacje i dowiadczenia na temat nagrywania pyt muzycznych.


     SStteepphheenn HHaarrrriiss <<sswweehh@@mmppnn..ccoomm>>
        dostarczy wskazwk na temat zapisu pyt muzycznych.


     TThhee SShheeeeppyy OOnnee <<kkeerroo@@eessccaappee..ccoomm>>
        zasugerowa uycie popsutych pyt jako podstawk pod napoje.


     MMaarrttttii..RRaahhkkiillaa@@hhuutt..ffii
        zgosi problem z wczeniej zainicjalizowanymi nagrywarkami przy
        starcie przy pomocy loadlin.


  66..11..  OOdd ttuummaacczzaa..


  Tumaczenie to jest chronione prawami autorskimi  Bartosza
  Maruszewskiego 1997-1999.  Dozwolone jest rozprowadzanie i dystrybucja
  na prawach takich samych jak dokument oryginalny.

  Jeli znalaze jakie race bdy ortograficzne, gramatyczne,
  skadniowe, techniczne to pisz do mnie:

  B.Maruszewski@jtz.org.pl

  Oficjaln stron tumacze HOWTO jest http://www.jtz.org.pl/

  Aktualne wersje przetumaczonych dokumentw znajduj si na teje
  stronie. Dostpne s take poprzez anonimowe ftp pod adresem
  ftp.jtz.org.pl w katalogu /JTZ/.

  Przetumaczone przeze mnie dokumenty znajduj si take na mojej
  stronie WWW. <http://www.jtz.org.pl/bartek/tlumaczenie.html> S tam
  te odwoania do Polskiej Strony Tumaczeniowej.

  Kontakt z nasz grup, grup tumaczy moesz uzyska poprzez list
  dyskusyjn jtz@ippt.gov.pl. Jeli chcesz sie na ni zapisa, to wylij
  list o treci subscribe jtz Imi Nazwisko na adres
  majordomo@ippt.gov.pl

  Zmiany w tym dokumencie wprowadzone przez tumacza to:

    odwoania do polskich zasobw.