Copyright (c) 1985, 2001 Free Software Foundation, Inc. 
Szczegy na kocu pliku.  Czytasz wanie krtki podrcznik Emacsa.

Polecenia Emacsa oglnie wymagaj wcinicia klawisza CONTROL (czasami
oznaczanego CTRL lub CTL) lub klawisza META (czasami oznaczanego EDIT
lub ALT).  Zamiast pisa META czy CONTROL za kadym razem, gdy masz
przycisn ten klawisz, uywa bdziemy nastpujcych skrtw:

 C-<znak> oznacza trzymanie klawisza CONTROL podczas wciskania klawisza <znak>.
          Na przykad C-f bdzie odpowiadao naciniciu f, podczas gdy
          klawisz CONTROL by wcinity.
 M-<znak> oznacza trzymanie klawisza META wcinitego podczas
          wciskania klawisza <znak>.  Jeli nie masz klawisza META,
          nacinij i pu klawisz ESC, a potem nacinij klawisz <znak>.

Uwaga: by zakoczy sesje Emacsa nacinij C-x C-c (dwa znaki).
Znaki ">>" na lewym marginesie w dalszej czci tego podrcznika
oznaczaj wiczenia dla Ciebie.  Na przykad: 
<<Blank lines inserted here by startup of help-with-tutorial>>
>>  Teraz nacinij C-v (nastpny ekran), by przej na nastpny ekran
    podrcznika (zrb to naciskajc jednoczenie klawisz CONTROL i v).
    Od tego momentu powiniene robi to zawsze, gdy dojdziesz
    do koca ekranu.

Zwr uwag na to, ze kilka linii powtarza si, gdy przechodzisz z
ekranu na ekran; zachowanie to ma zapewni pewna cigo podczas
przesuwania si w obrbie pliku.

Pierwsza umiejtnoci, ktra powiniene opanowa, jest sposb
przesuwania si z miejsca na miejsce.  Ju wiesz, jak przesuwa si o
jeden ekran do przodu.  By przesun si o jeden ekran do tylu,
wcinij M-v (wcinij META i nacinij v, lub nacinij <ESC>v jeli nie
masz klawisza META lub EDIT).

>>  Sprbuj nacisn M-v, a potem C-v by przesun si w przd i w ty
    kilka razy.


PODSUMOWANIE
------------

Nastpujce polecenia s uyteczne do przegldania po jednym ekranie:

	C-v	Przesu si o jeden ekran do przodu
	M-v	Przesu si o jeden ekran do tylu
	C-l	Wyczy ekran i wywietl go na nowo, umieszczajc
                tekst z okolic kursora w rodku ekranu.
                (Ta kombinacja to CONTROL-L, a nie CONTROL-1.)

>> Znajd kursor i zapamitaj, jaki tekst jest w jego okolicy.
   Nacinij nastpnie C-l.
   Znajd kursor jeszcze raz i zwr uwag, e znajduje 
   si on w okolicy tego samego tekstu.


PODSTAWY KIEROWANIA KURSOREM
----------------------------

Przesuwanie si z ekranu na ekran jest uyteczne, ale jak przej do
okrelonego miejsca w obrbie jednego ekranu?

Mona to zrobi na kilka sposobw.  Najprostszym jest uycie polece
C-p, C-b, C-f oraz C-n.  Kade z tych polece przesuwa kursor o jeden
wiersz lub kolumn w okrelonym kierunku.  Oto schemat, ktry to
obrazuje:

	           Poprzednia linia, C-p
                   (ang. previous line)
                            :
                            :
       Wstecz, C-b ....  Kursor ....  Do przodu, C-f
       (ang. back)          :         (ang. forward)    
                            :
                            :
                    Nastpna linia, C-n
                     (ang. next line)

>> Przesu kursor na rodek schematu za pomoc C-n lub C-p.  Nacinij
   potem C-l, by zobaczy cay diagram na rodku ekranu.

To s podstawowe polecenia kierujce pooeniem kursora, ktrych
bdziesz uywa nieustannnie, warto wic je zapamita.

>> Nacinij kilka razy C-n, by przesun kursor do tej linii.

>> Przesu si w gb linii za pomoc C-f, a potem do gry za pomoc
   C-p.  Zwr uwag na zachowanie si C-p, gdy kursor jest w rodku
   linii.

Kada linia tekstu koczy si znakiem nowej linii, ktry oddziela ja
od nastpnej.  Kady Twj plik powinien koczy si znakiem nowej
linii (ale Emacs nie zmusza Ci do tego).

>> Sprbuj nacisn C-b na pocztku linii.  Powinno to Ci przenie
   na koniec poprzedniej linii.  Dzieje si tak dlatego, e kursor
   przechodzi nad znakiem nowej linii.

C-f przechodzi nad znakiem nowej linii tak samo jak C-b.

>> Nacinij kilka razy C-b, by dostrzeg, gdzie jest kursor.
   Nacinij potem C-f, by wrci na koniec linii.  W kocu nacinij
   jeszcze raz C-f, by przej do nastpnej linii.

Gdy przesuwasz kursor poza dolna krawd ekranu, tekst za krawdzi
przesuwa si na ekran (ang. scrolling).  Dziki temu Emacs moe
przesun kursor do okrelonego miejsca bez umieszczania go poza
ekranem.

>> Sprbuj przesun kursor poza dolna granice ekranu za pomoc C-n i
   zobacz co si stanie.

Jeli przesuwanie si o jeden znak na raz jest dla Ciebie za wolne,
sprbuj przesuwa si o sowa.  M-f (Meta-f) przesuwa kursor do przodu
o sowo, a M-b przesuwa go do tylu o jedno sowo.

>> Sprbuj nacisn kilka M-f i M-b.

Gdy jeste w rodku sowa, M-f przesuwa kursor na koniec sowa.  Jeli
natomiast jeste w przerwie miedzy sowami, M-f przesuwa kursor na
koniec nastpnego sowa.  M-b zachowuje si podobnie, jak chodzi o
ruch do tyu.

>> Nacinij M-f i M-b kilka razy na przemian z C-f i C-b tak, by
   mg zauway dziaanie M-f i M-b nacinietych w rnych miejscach
   wewntrz i pomidzy sowami.

Zauwa podobiestwo pomidzy C-f i C-b oraz M-f i M-b.  Bardzo czsto
kombinacje zawierajce Meta opisuj operacje zwizane z jednostkami
jzykowymi (sowa, zdania, akapity), podczas gdy kombinacje oparte o
Control dziaaj na podstawowych jednostkach niezalenych od tego, co
edytujesz (znaki, linie, itd.).

Ta zaleno stosuje si do linii i zda: C-a i C-e przesuwaj kursor
na pocztek i koniec linii, a M-a i M-e przesuwaj go na pocztek i
koniec zdania.

>> Nacinij kilka razy C-a, a potem kilka razy C-e.
   Powtrz to z M-a, a potem z M-e.

Czy zauwaye, ze powtarzanie C-a nic nie zmienia, natomiast powtrne
M-a przesuwa Ci o jedno zdanie?  Chocia nie jest to do koca
analogiczne, wydaje si jednak naturalne.

Pooenie kursora w tekcie okrelane jest mianem "punktu".

Oto podsumowanie prostych polece sucych do przesuwania kursora,
wcznie z operacjami dotyczcymi sw i zda:

	C-f	Do przodu o jeden znak
	C-b	W ty o jeden znak

	M-f	Do przodu o sowo
	M-b	W ty o sowo

	C-n	Nastpna linia
	C-p	Poprzednia linia

	C-a	Pocztek linii
	C-e	Koniec linii

	M-a	W ty na pocztek zdania
	M-e	Do przodu na koniec zdania

>> Przewicz kilka razy wszystkie powysze polecenia dla wprawy.
   S one najczciej uywanymi poleceniami.

Dwa inne wane polecenia przesuwajce kursor to M-< (Meta i znak
mniejszoci), ktre przesuwa kursor na pocztek caego tekstu i M->
(Meta i znak wikszoci), ktre przesuwa kursor na koniec caego
tekstu.

Na wikszoci terminali "<" jest nad przecinkiem, tak wiec musisz uy
klawisza Shift by nacisn "<".  Musisz wiec take uy Shift by
nacisn M-<.  Bez Shift byoby to M-przecinek.

>> Nacinij M-< by przej na pocztek podrcznika.  Uyj potem C-v
   kilkukrotnie, by wrci tutaj.

>> Teraz nacinij M->, by przej na koniec podrcznika.  Wr do tego
   miejsca za pomoc kilkukrotnego M-v.

Jeli Twj terminal ma klawisze strzaek, to moesz ich uy do
przesuwania kursora.  Zalecamy Ci nauczenie si kombinacji C-b, C-f,
C-n i C-p z trzech powodw.  Po pierwsze, dziaaj one na wszystkich
typach terminali.  Po drugie, gdy ju zdobdziesz pewna praktyk w
posugiwaniu si Emacsem, bdzie Ci szybciej nacisn te kombinacje
ni klawisze strzaek (poniewa nie wymaga to przenoszenia doni z
miejsca, ktre zajmuj podczas szybkiego pisania za pomoc 10 palcw).
Po trzecie wreszcie, gdy ju wyrobisz sobie zwyczaj posugiwania si
tymi poleceniami z klawiszem Control, bdziesz mg atwo nauczy si
innych zaawansowanych polece przesuwajcych kursor.

Wikszo polece Emacsa akceptuje argument liczbowy; dla wikszoci
polece suy on jako liczba powtrze.  Sposb, w jaki okrelasz
liczb powtrze polecenia, to naciniecie C-u a potem cyfr, zanim
naciniesz polecenie.  Jeli masz klawisz META (lub EDIT lub ALT),
alternatywnym sposobem jest wciskanie klawiszy cyfr podczas
wprowadzania argumentu liczbowego.  Zalecamy nauczenie si metody
klawisza C-u, poniewa dziaa ona na wszystkich terminalach.

Na przykad C-u 8 C-f przesuwa kursor do przodu o osiem znakw.
	
>> Sprbuj uy C-n i C-p z argumentem liczbowym, by przesun kursor
   do jednej z linii w pobliu tego zdania za pomoc tylko jednego
   polecenia.

Wikszo polece uywa argumentu liczbowego jako liczba powtrze.
Jest kilka polece, ktre uywaj go w inny sposb.  C-v i M-v s
wrd tych wyjtkw.  Jeli poda si im argument, przesuwaj zawarto
ekranu w gore lub w d o podana liczb linii zamiast o tyle ekranw.
Na przykad C-u 4 C-v przewija ekran o 4 linie.

>> Sprbuj nacisn C-u 8 C-v.

To powinno byo przewin ekran do gry o 8 linii.  Jeli chciaby
przewin go w d, moesz poda argument przed poleceniem M-v.

Jeli uywasz systemu X-Windows, prawdopodobnie po lewej stronie okna
Emacsa znajduje si prostoktny obszar, nazywany po angielsku
"scrollbar".  Za jego pomoc moesz przewija tekst, uywajc do tego
celu myszy.

>> Sprbuj nacisn rodkowy klawisz myszy u gry podwietlonego
   obszaru na scrollbarze.  To powinno przewin tekst do miejsca
   okrelonego wysokoci, na ktrej nacisne klawisz myszy.

>> Przesu mysz do miejsca oddalonego od grnego koca scrollbaru
   mniej wicej o trzy linie i nacinij lewy klawisz myszy kilka razy.


* KIEROWANIE KURSOREM Z X TERMINALA
-----------------------------------

Jeli masz X terminal, prawdopodobnie atwiej Ci bdzie uywa
klawiszy strzaek po prawej stronie klawiatury do kierowania kursorem.
Klawisze strzaek w lewo, w prawo, w gr i w d dziaaj zgodnie z
oczekiwaniem; odpowiadaj one dokadnie C-b, C-f, C-p i C-n, ale s
atwiejsze do zapamitania.  Moesz take uywa C-lewo i C-prawo by
przesuwa si o sowa oraz C-gra i C-d, by przesuwa si o bloki
(np. akapity, jeli edytujesz tekst).  Jeli masz klawisze oznaczone
HOME (lub BEGIN) oraz END, zanios Ci one na pocztek i koniec linii,
a C-home i C-end na pocztek i koniec pliku.  Jeli Twoja klawiatura
ma klawisze PgUp i PgDn, moesz ich uy do przesuwania si o jeden
ekran za jednym razem, tak jak M-v i C-v.

Wszystkie te polecenia akceptuj argument liczbowy, jak to jest
opisane powyej.  Moesz stosowa pewne skrty w celu wpisania tych
argumentw: nacinij i trzymaj CONTROL lub META i wpisz liczb.  Na
przykad, by przesun kursor o 12 sw w prawo nacinij C-1 C-2
C-prawo.  Zwr uwag, ze jest to atwe do wpisania, poniewa nie
musisz puszcza klawisza CONTROL podczas wciskania klawiszy.


* GDY EMACS JEST ZABLOKOWANY
----------------------------

Jeli Emacs przestaje odpowiada na Twoje polecenia, moesz go
bezpiecznie zatrzyma przyciskajc C-g.  Moesz uy C-g do przerwania
polecenia, ktre zabiera zbyt wiele czasu.

Moesz uy C-g take, by anulowa argument liczbowy lub pocztek
polecenia, ktrego nie chcesz dokacza.

>> Napisz C-u 100 jako argument liczbowy, po czym nacinij C-g.  
   Teraz nacinij C-f.  Powinno przesun to kursor o tylko jeden
   znak, poniewa anulowae argument za pomoc C-g.

Jeli nacisne <ESC> przez pomyk, moesz tego si pozby za pomoc
C-g.


* ZABLOKOWANE POLECENIA
-----------------------

Pewne polecenia Emacsa s "zablokowane", tak by pocztkujcy
uytkownicy nie mogli ich wywoa przez przypadek.

Jeli wywoasz jedno z zablokowanych polece, Emacs wypisze komunikat
informujcy o tym, co to za polecenie, i zapyta Ci, czy chcesz je
wywoa.

Jeli naprawd chcesz wywoa to polecenie, nacinij spacje w
odpowiedzi na pytanie.  Jeli nie chcesz wywoa zablokowanego
polecenia, odpowiedz na pytanie naciskajc "n".

>> Napisz `C-x n p' (co jest zablokowanym poleceniem) i odpowiedz "n"
   na zadane pytanie.


* OKNA
------

Emacs moe mi kilka okien, kade wywietlajce wasny tekst.  Zwr
uwag, ze "okno" jeli chodzi o Emacsa, nie odnosi si do osobnego
okienka systemu okienkowego, ale do pojedynczego panelu wewntrz
okienka systemu X-Windows.  (Emacs moe mi kilka X-okien, lub
"ramek" w terminologii Emacsa.  Opisane jest to poniej.)

Na tym etapie lepiej jest si nie zagbia w techniki wykorzystujce
kilka okien.  Powiniene jedynie wiedzie, w jaki sposb pozby si
nadmiaru okien, ktre mog pojawi si jako skadniki systemu pomocy
lub wynik pewnych polece.  Robi si to w prosty sposb:

	C-x 1	Jedno okno (tzn. zabij wszystkie inne okna).

Kombinacja ta to Control-x, po ktrym wystpuje cyfra 1.  C-x 1
powiksza okno, w ktrym jest kursor tak, by zajo cay ekran.
Kasuje to wszystkie inne okna Emacsa.

>> Przesu kursor do tej linii i nacinij C-u 0 C-l.

(C-l, jak pamitasz odwiea zawarto ekranu.  Jeli poda si temu
poleceniu argument liczbowy, bdzie to oznaczao "odwie zawarto
ekranu i umie bieca linie o tyle linii od gry ekranu".  Tak wiec
C-u 0 C-1 oznacza "odwie ekran, umieszczajc bieca linie na samej
grze".)

>> Nacinij Control-x 2
   Zauwa jak okno si kurczy, podczas gdy nowe okno pojawia si,
   wywietlajc zawarto tego bufora.

>> Nacinij C-x 1 i nowe okno zniknie.


* WSTAWIANIE I USUWANIE
-----------------------

Jeli chcesz wstawia tekst, po prostu go napisz.  Znaki, ktre da si
wywietli, takie jak A, 7, *, itd, Emacs traktuje jako tekst i
wstawia natychmiast do bufora.  Nacinij <Return> (znak powrotu
karetki), by wstawi znak nowej linii.

Ostatni znak, ktry napisae moesz skasowa przez naciniecie
klawisza <Delete>.  Klawisz ten moe by oznaczony "Del".  W pewnych
wypadkach klawisz "Backspace" moe suy za <Delete>, ale nie jest to
regu!

Oglniej, <Delete> usuwa znak bezporednio przed bieca pozycj
kursora.

>> Zrb to teraz: wstaw kilka znakw, po czym usu je za pomaca
   kilkukrotnego nacinicia <Delete>.  Nie przejmuj si tym, 
   e zmieniasz ten plik; nie zmienisz w ten sposb gwnego pliku
   podrcznika.  To jest Twoja wasna kopia.

Gdy linia tekstu staje si zbyt duga, by zmieci si w jednym
wierszu na ekranie, jest ona "kontynuowana" w nastpnym wierszu
ekranu.  Znak "backslash" (`\') na prawym marginesie pozwala Ci
rozpozna takie linie.

>> Wpisuj jaki tekst tak dugo, a dojdziesz do prawego marginesu, i
   potem nie przestawaj.  Zauwaysz, ze pojawi si linia kontynuacji.

>> Uyj <Delete> by usun tekst tak, by linia znowu
   miecia si na ekranie.  Linia kontynuacji zniknie.

Znak nowej linii moe by kasowany tak, jak kady inny znak.
Usuniecie znaku nowej linii czy je w jedna.  Jeli powstaa w wyniku
tego linia jest zbyt duga, by zmieci si na szeroko ekranu,
zostanie ona wywietlona z lini kontynuacji.

>> Przesu kursor na pocztek linii i nacinij <Delete>.  Bieca
   linia zostanie poczona z poprzednia.

>> Nacinij <Return>, by z powrotem wstawi znak nowej linii, ktry
   skasowae.

Pamitaj, ze wikszo polece Emacsa moe zosta wywoanych z
parametrem liczby powtrze; dotyczy to take znakw tekstu.  Argument
liczbowy powoduje wstawienie znaku kilkukrotnie.

>>  Sprbuj zrobi to teraz -- nacinij C-u 8 * by uzyska ********.

Nauczye si ju wikszej czci podstawowych sposobw pisania oraz
poprawiania bdw.  W Emacsie moesz usuwa rwnie cale sowa lub
cale linie.  Oto podsumowanie operacji usuwania znakw:

	<Delete>     usu znak bezporednio przed kursorem
	C-d          usu znak bezporednio za kursorem

	M-<Delete>   wytnij sowo bezporednio przed kursorem
	M-d          wytnij nastpne sowo bezporednio za kursorem

	C-k          wytnij zawarto linii od kursora do jej koca
	M-k          wytnij wszystkie znaki od kursora do koca zdania

Zauwa, ze <Delete> i C-d w poczeniu z M-<Delete> i M-d rozszerzaj
regule rozpoczt przez C-f i M-f (C, <Delete> tak naprawd nie
wymaga wcinicia Control, ale pomimy to milczeniem).  C-k i M-k s
podobne do C-e i M-e w sensie, e linie s odpowiednikami zda.

Gdy usuwasz wicej ni jeden znak naraz, Emacs zachowuje usunity
tekst tak, by mg go gdzie wstawi z powrotem.  Wstawianie
usunitego tekstu to "wklejanie".  Moesz wkleja usunity tekst bd
to w to samo miejsce, z ktrego zosta usunity, bd to w inne
miejsca.  Ten sam tekst moesz wkleja kilkukrotnie, w celu uzyskania
wielu kopii.  Poleceniem, ktre wkleja tekst jest C-y.

Zauwa rnic pomidzy "wycinaniem" i "usuwaniem", polegajc na tym,
ze wycite rzeczy mog by wklejone na nowo, natomiast usunite nie.
W oglnoci, polecenia, ktre kasuj duo tekstu zachowuj go, podczas
gdy polecenia, ktre usuwaj po prostu jeden znak lub puste linie i
przerwy, nie zachowuj usunitego tekstu.

>> Przesu kursor na pocztek linii, ktra nie jest pusta.  Nacinij
   C-k, by wyci tekst z tej linii.

>> Nacinij C-k jeszcze raz.  Zauwa, ze wycina to znak nowej linii,
   ktry znajduje si za ta linia.

Zwr uwag, ze pojedyncze C-k wycina zawarto linii, a powtrne C-k
wycina sam linie tak, e pozostae linie przesuwaj si do gry.  C-k
traktuje argument liczbowy w specjalny sposb: wycina ono tyle linii
ORAZ ich zawarto.  To nie jest samo powtarzanie kilka razy C-k.  C-u
2 C-k wycina dwie linie i ich znaki nowej linii; dwukrotne naciniecie
C-k nie zrobioby tego.

By odzyska ostatnio wycity tekst i wstawi go w miejsce kursora,
nacinij C-y.

>> Twoja kolej.  Nacinij C-y, by z powrotem wstawi tekst.

Zwr uwag, ze jeli naciniesz C-k kilka razy pod rzd, cay wycity
tekst jest zachowywany w jednym kawaku tak, e jedno C-y wklei
wszystkie linie.

>> Nacinij C-k kilka razy.

By odzyska ten wycity tekst...

>> ...nacinij C-y.  Przesu potem kursor o kilka linii w d i
   nacinij C-y jeszcze raz.  Widzisz, ze wstawia to ten sam tekst.

Co zrobi, jeli chcesz wstawi tekst, ktry wczeniej wycie, a
potem wycinasz cos innego?  C-y wstawia tekst ostatnio wycity.
Poprzedni fragment nie jest jednak stracony.  Moesz wrci do niego,
uywajc polecenia M-y.  Po tym, jak naciniesz C-y, by wstawi
ostatnio wycity tekst, naciniecie M-y zastpuje wstawiony tekst
poprzednio wycitym.  Dalsze naciskanie M-y przywouje coraz
wczeniejsze fragmenty tekstu.  Gdy dojdziesz do tekstu, ktrego
szukae, nie musisz robi nic, by zosta on we waciwym miejscu.  Po
prostu kontynuuj edycj tekstu, pozostawiajc wklejony tekst tam,
gdzie si znajduje.

Jeli bdziesz naciska M-y wystarczajco wiele razy, dojdziesz do
punktu, z ktrego wystartowae (tekst ostatnio wycity).

>> Wytnij jak line, zmie pozycj kursora i wytnij inna.  Nacinij
   potem C-y by wstawi druga z wycitych linii.  Potem nacinij M-y,
   i linia ta zostanie zastpiona przez ta pierwsza.  Nacinij M-y
   jeszcze kilka razy, by zobaczy co si dzieje.  Powtarzaj to tak
   dugo, a druga z linii pojawi si z powrotem.  Jeli chcesz,
   moesz pod M-y dodatnie i ujemne argumenty.


* COFNIJ
--------

Jeli wprowadzisz zmiany do tekstu, a potem dojdziesz do wniosku, e
to bya pomyka, moesz cofn te zmiany za pomoc polecenia "cofnij"
(ang. undo), C-x u.

C-x u cofa zmiany wprowadzone przez jedno polecenie; jeli powtrzysz
C-x u kilka razy pod rzd, kade powtrzenie cofa koleje polecenie.

Od tej reguy s dwa wyjtki: polecenia, ktre nie zmieniaj tekstu
nie licz si jako polecenia, ktre mona cofn (zarwno przesunicia
kursora, jak i przewijanie tekstu), oraz znaki wstawiane do tekstu
(np.  litery) czone s w grupy do 20.  (Ma to na celu zredukowanie
liczby nacini C-x u, ktre musiaby wykona, by cofn wstawianie
tekstu.)

>> Wytnij te linie za pomoc C-k, a potem nacinij C-x u i linia
   powinna pojawi si tu z powrotem.

C-_ jest innym sposobem wywoania polecenia "cofnij"; dziaa to
dokadnie tak samo jak C-x u, jest jedynie atwiejsze do nacinicia
kilka razy pod rzd.  Wada C-_ jest to, ze nie jest to oczywiste w
jaki sposb nacisn te kombinacje na niektrych klawiaturach.  To
wanie dlatego C-x u jest take dostpne.  Na niektrych terminalach
moesz nacisn C-_ poprzez przytrzymanie CTRL i naciniecie /.

Argument liczbowy podany przed C-_ lub C-x u okrela liczb powtrze
tego polecenia.


* PLIKI
-------

Aby edytowny przez Ciebie tekst zosta nma trwae zachowany, musisz
umieci go w pliku.  W przeciwnym wypadku zniknie on, gdy Emacs w
ktrym go edytowae zostanie zamknity.  Zachowywanie Twojego tekstu
w pliku nazywane bywa "odwiedzaniem" lub "znajdywaniem" pliku (ang.
"visiting" lub "finding").

Odwiedzanie pliku oznacza, e jego zawarto zostaje wywietlona w
Emacsie.  Bardzo czsto sprowadza si to do edycji samego pliku.
Jednake zmiany, ktre wprowadzasz nie s trwae do momentu, w ktrym
"zachowasz" plik (ang. save).  Zapobiega to sytuacji, w ktrej
zostawiasz w systemie plik, ktry zosta tylko w poowie zmieniony, a
tego nie chcesz zrobi.  Nawet wtedy, gdy zachowujesz plik, Emacs
zostawia orygina zachowany pod inna nazwa na wypadek, gdyby doszed
do wniosku, e wprowadzone zmiany byy bdne.

Jeli popatrzysz na d ekranu, zauwaysz linie, ktra zaczyna i
koczy si mylnikami i zawiera tekst "Emacs: TUTORIAL".  W tej
czci ekranu zawsze moesz znale nazw pliku, ktry wanie
odwiedzasz.  W tej chwili odwiedzasz plik o nazwie "TUTORIAL", ktry
jest Twoja wasn kopi podrcznika Emacsa.  Obojtnie jaki plik
odwiedzisz, jego nazwa pojawi si dokadnie w tym miejscu.

Polecenia, ktre su do odwiedzania i zachowywania plikw rni si
od innych polece, ktre poznae tym, e skadaj si one z dwch
znakw.  Obydwa zaczynaj si od znaku Control-x.  Jest mnstwo
polece, ktre zaczynaj si od tego wanie znaku; wiele z nich
dotyczy plikw, buforw i z tym zwizanych rzeczy.  Polecenia te maj
dugo dwch, trzech lub czterech znakw.

Kolejn nowa rzecz odnonie polecenia odwiedzania pliku jest to, e
musisz mu pod nazw pliku, ktry chcesz znale.  Mwimy o tym, e
polecenie "czyta argument z terminala" (w tym wypadku argument jest
nazwa pliku).  Po tym, gdy wpiszesz polecenie

	C-x C-f   znajd plik (ang. find a file)

Emacs poprosi Ci o wpisanie nazwy pliku.  Nazwa ta pojawia si w
dolnej linii ekranu.  Lini t nazywa si "minibuforem" (ang.
"minibuffer") wtedy, gdy jest uywana do wprowadzania tego typu
danych.  Do edycji nazwy pliku uywasz zwykych polece Emacsa.

Wprowadzanie nazwy pliku (lub jakichkolwiek innych danych w
minibuforze) moe zosta anulowane za pomoc C-g.

>> Nacinij C-x C-f, po czym nacinij C-g.  Na skutek tego zniknie
   minibufor oraz przerwane zostanie polecenie C-x C-f, ktre tego
   minibufora uywao.  W rezultacie wic nie odwiedzisz adnego
   pliku.

Gdy skoczysz wpisywa nazw pliku, nacinij <Return>, po czym
polecenie C-x C-f zabierze si do roboty i znajdzie plik, ktry
wybrae.  Minibufor znika z chwil zakoczenia wykonywania polecenia
C-x C-f.

Po chwili zawarto pliku pojawia si na ekranie i moesz j edytowa.
Gdy chcesz zachowa zmiany, tak by je utrwali, wydaj polecenie

	C-x C-s   zachowaj plik (ang. save).

Kopiuje to tekst z Emacsa do pliku.  Za pierwszym razem gdy to robisz
Emacs zmienia nazw oryginalnego pliku poprzez dodanie "~" na kocu
jego nazwy.

Gdy zachowywanie skoczy si, Emacs wypisuje nazw zapisanego pliku.
Pliki powiniene zachowywa stosunkowo czsto, tak by nie straci za
duo w przypadku zaamania systemu.

>> Nacinij C-x C-s by zachowa swoja kopie podrcznika.  Emacs
   powinien wypisa "Wrote ...TUTORIAL" na dole ekranu.

UWAGA: W niektrych systemach naciniecie C-x C-s zamrozi ekran i nie
zobaczysz adnego tekstu z Emacsa.  Oznacza to, e skadowa systemu
operacyjnego, zwana kontrol przepywu (ang. flow control)
przechwycia C-s i nie pozwolia mu doj do Emacsa.  By odzyska
kontrole nad ekranem, nacinij C-q.  Dodatkowej pomocy poszukaj w
rozdziale "Spontaneous Entry to Incremental Search" w podrczniku
Emacsa.

Moesz odwiedzi istniejce pliki w celu ich edycji lub czytania.
Moesz take odwiedzi plik, ktry jeszcze nie istnieje.  W ten
wanie sposb tworzy si w Emacsie nowe pliki: odwied plik, co da Ci
nowe puste miejsce, a potem zacznij wstawia tekst.  Gdy zadasz
zachowania pliku, wtedy Emacs naprawd utworzy plik z tekstem, ktry
wpisae.  Od tego momentu moesz uwaa, e edytujesz istniejcy
plik.


* BUFORY
--------

Jeli odwiedzisz inny plik za pomoc C-x C-f, poprzedni plik pozostaje
w Emacsie.  Moesz przeczy si do niego, odwiedzajc go jeszcze raz
za pomoc C-x C-f.  W ten sposb moesz w Emacsie mi cakiem duo
plikw.

>> Utwrz plik o nazwie "foo" za pomoc C-x C-f foo <Return>.
   Wpisz w niego jaki tekst i zachowaj "foo" za pomoc C-x C-s.
   W kocu napisz C-x C-f TUTORIAL <Return>, by wrci do podrcznika.

Emacs przechowuje tekst kadego pliku w obiekcie, zwanym "buforem".
Odwiedzenie pliku tworzy nowy bufor wewntrz Emacsa.  By zobaczy
list buforw, ktre istniej w Twoim Emacsie, nacinij

	C-x C-b   lista buforw (ang. list buffers).

>> Nacinij C-x C-b.

Zwr uwag, ze kady bufor ma wasn nazw, moe take mie
skojarzon z sob nazw pliku, ktry zawiera.  Pewne bufory nie
odpowiadaj adnym plikom.  Na przykad bufor "*Buffer List*" nie
odwiedza adnego pliku.  Jest to bufor, ktry zawiera list buforw
stworzona przez Twoje naciniecie C-x C-b.  DOWOLNY tekst, ktry
ogldasz w oknie Emacsa jest zawsze czci jakiego bufora.

>> Nacinij C-x 1 by pozby si listy buforw.

Jeli dokonujesz zmian tekstu w jakim pliku, a potem odwiedzisz inny
plik, zawarto tego pierwszego NIE jest automatycznie zachowywana.
Zmiany, ktre wprowadzie pozostaj w Emacsie, w buforze tego pliku.
Tworzenie czy edytowanie innego bufora nie ma adnego wpywu na ten
pierwszy.  Jest to bardzo przydatne, ale oznacza take, e potrzebny
jest Ci wygodny sposb zachowywania zawartoci Twoich buforw.
Przeczanie si z powrotem do pierwszego bufora zawsze przy
wykonywaniu C-x C-f tylko po to, by nacisn tam C-x C-s byoby
niewygodne.  Dlatego istnieje polecenie:

	C-x s     Zachowaj bufory (ang. save some buffers)

C-x s pyta Ci, czy chcesz zachowa kady z buforw, w ktrym
dokonae pewnych nie zachowanych jeszcze zmian.

>> Wstaw jak lini tekstu, a potem nacinij C-x s.
   Powiniene zosta zapytany o to, czy chcesz zachowa bufor
   TUTORIAL.  Odpowiedz na to pytanie twierdzco naciskajc "y".

* UYWANIE MENU
---------------

Jeli siedzisz przy X-terminalu zauwaysz u gry okna Emacsa pasek
menu.  Moesz uywa menu by dotrze do najpopularniejszych polece
Emacsa, takich jak "find file".  Na pocztku bdziesz sdzi, ze jest
to atwiejsze ni klawiatura, poniewa nie musisz uczy si na pami
kombinacji klawiszy uruchamiajcych jakie polecenie.  Gdy ju
zaznajomisz si z Emacsem, bdziesz mg zacz uczy si klawiszy ---
elementy menu pokazuj kombinacje klawiszy, ktra wywouje dane
polecenie.

Zwr uwag, ze pewne polecenia w menu nie maja jednoznacznych
odpowiednikw klawiszowych.  Na przykad menu "Buffers" zawiera list
wszystkich dostpnych buforw.  Moesz przeczy si do dowolnego z
nich wybierajc jego nazw z menu Buffers.


* UYWANIE MYSZY
----------------

Emacs potrafi w peni wykorzystywa mysz, jeli tylko jest uruchomiony
pod X-Windows.  Moesz zmienia pozycje kursora poprzez naciniecie
lewego klawisza myszy w podanym miejscu, moesz take zaznacza
tekst przez przesuniecie myszy z wcinitym lewym klawiszem nad
tekstem, ktry chcesz zaznaczy.  (Innym sposobem jest kliknicie na
jednym z kocw obszaru, przesunicie myszy na drugi koniec i
kliknicie tam z jednoczesnym wciniciem klawisza Shift.)

By wyci zaznaczony tekst moesz nacisn C-w lub wybra Cut z menu
Edit.  Zwr uwag na to, ze *nie* s to rwnowane polecenia: C-w
zapamituje zaznaczony tekst tylko wewntrz Emacsa (podobnie jak
omwione powyej C-k), natomiast Cut robi to oraz umieszcza ten tekst
w schowku systemu X, skd moe on zosta pobrany przez inne programy.

By wklei tekst ze schowka systemu X-Windows uyj polecenia Paste z
menu Edit.

rodkowy klawisz myszy jest czsto uywany do wybierania elementw,
ktre s wywietlone na ekranie.  Na przykad, jeli uruchomisz Info
(system dokumentacji Emacsa) naciskajc C-h i, lub wybierajc ten
element z menu Help, przejcie podwietlonym poczeniem (ang. link)
odbywa si poprzez naciniecie rodkowego klawisza myszy.  Podobnie,
jeli wpisujesz nazw pliku (np. podczas wykonywania "Find File") i
naciniesz TAB, by zobaczy wszystkie moliwe dokoczenia nazwy,
moesz wybra jedno z nich z wywietlonej listy, wanie naciskajc
rodkowy klawisz myszy.

Prawy klawisz myszy pokazuje lokalne menu.  Zawarto tego menu zaley
od trybu pracy Emacsa, w ktrym aktualnie jeste, i zawiera kilka
czsto uywanych polece, tak by byy one atwiejsze w dostpie.

>> Nacinij prawy klawisz myszy

Prawy klawisz myszy musi by trzymany, by menu nie zniko
automatycznie.


* ROZSZERZANIE ZESTAWU POLECEN
------------------------------

Polece Emacsa jest duo duo wicej, ni mona by skojarzy
kombinacjami zwykych klawiszy oraz META czy CTRL.  Emacs radzi sobie
z tym za pomoc polecenia X (ang. eXtend).  Istniej jego dwa rodzaje:

	C-x	Rozszerzenie o znak.  Nastpuje po nim jeden znak.
	M-x	Rozszerzenie o nazwane polecenie.  Nastpuje po nim
                pena duga nazwa polecenia.  

Polecenia te w oglnoci s uyteczne, ale s uywane nie tak czsto
jak polecenia, ktrych ju si nauczye.  Miae ju okazje pozna
dwa z nich: C-x C-f suce do odwiedzania plikw oraz C-x C-s do ich
zachowywania.  Innym przykadem moe by polecenie, ktre koczy sesje
Emacsa C-x C-c.  (Nie martw si, ze moesz w ten sposb straci
zmiany, ktre dokonae; C-x C-c oferuje Ci moliwo zachowania
kadego ze zmodyfikowanych plikw przed zamkniciem Emacsa.)

C-z jest poleceniem, ktre wychodzi z Emacsa *na chwile*, tak by mg
wrci do tej samej sesji Emacsa po jakim czasie.

W systemach, w ktrych jest to moliwe, C-z zawiesza proces Emacsa;
powoduje to powrt do powoki (ang.  shell), ale nie niszczy Emacsa.
W najpopularniejszych powokach moesz wrci do Emacsa za pomoc
polecenia `fg' lub `%emacs'.

W systemach, w ktrych zawieszanie procesw nie dziaa, C-z tworzy
proces podpowoki (ang. "subshell"), ktry dziaa pod Emacsem i daje
Ci szans uruchamiania innych programw i powrotu do Emacsa po ich
skoczeniu; w tych systemach C-z nie wychodzi naprawd z Emacsa.  W
tych wypadkach normalnym poleceniem powrotu do Emacsa jest wyjcie z
podpowoki za pomoc "exit".

Polecenia C-x C-c powiniene uywa, gdy masz si wylogowa.  Zalecane
jest take wychodzenie z Emacsa wystartowanego przez np. programy
obsugujce poczt elektroniczna lub innego rodzaju narzdzia,
poniewa mog one nie wiedzie jak sobie poradzi z zawieszeniem
Emacsa.  Jednake w zwykych okolicznociach, jeli nie musisz
wylogowywa si z systemu, lepiej jest zawiesi Emacsa za pomoc C-z
ni z niego wyj.

Istnieje wiele polece zaczynajcych si od C-x.  Oto lista tych,
ktrych si ju nauczye:

	C-x C-f           odwied plik
	C-x C-s           zachowaj plik
	C-x C-b           wywietl list buforw
	C-x C-c           wyjd z Emacsa
	C-x u             cofnij

Polece podawanych za pomoc nazwy uywa si jeszcze rzadziej lub
uywa si tylko w pewnych trybach.  Przykadem moe by polecenie
replace-string, ktre globalnie zastpuje jeden acuch innym.  Gdy
naciskasz M-x, Emacs czeka na cig dalszy, wywietlajc "M-x" na dole
ekranu.  Powiniene po tym wpisa nazw polecenia, w tym wypadku
"replace-string".  Napisz tylko "repl s<TAB>", a Emacs dokoczy nazw.
Zakocz wprowadzanie nazwy przez naciniecie klawisza <Return>.

Polecenie replace-string wymaga dwch argumentw: acucha, ktry ma
zosta zastpowany i acucha, ktry ma by wstawiony w miejsce tego.
Obydwa acuchy musza by zakoczone przyciniciem <Return>.

>> Przesu kursor do czystej linii, dwie linie poniej tej.
   Nacinij M-x repl s<Return>zmieni<Return>zmodyfikuje<Return>.

Zwr uwag na to, jak ta linia si zmieni: zastpie sowem
"zmodyfikuje" kade wystpienie sowa z-m-i-e-n-i poniej pocztkowej
pozycji kursora.


* AUTOMATYCZNE ZACHOWYWANIE
---------------------------

Gdy wprowadzisz zmiany do pliku i ich nie zachowasz, mog one zosta
stracone, jeli Twj komputer przestanie dziaa.  By uchroni Ci
przed tym, Emacs okresowo zapisuje specjalny plik z wprowadzonymi
zmianami.  Plik ten ma znak # na pocztku i na kocu swojej nazwy.  Na
przykad, zamy, ze Twj plik nazywa si "hello.c".  Odpowiadajcy
mu plik automatycznie zachowywany bdzie nosi nazw "#hello.c#".  Gdy
zachowujesz plik w zwyky sposb, Emacs kasuje plik automatycznie
zachowany.

Jeli Twj komputer przestanie dziaa, moesz odzyska Twoje dane z
pliku automatycznie zachowanego przez zwykle odwiedzenie pliku (tego,
ktry edytowae, a nie pliku automatycznie zachowanego) i napisanie
M-x recover file<return>.  Gdy Emacs zapyta o potwierdzenie, napisz
yes<return> by odzyska dane, ktre zostay automatycznie zachowane.


* OBSZAR ECHA
-------------

Jeli polecenia dla Emacsa wpisujesz dostatecznie wolno, zostan one
pokazywane w specjalnym obszarze na dole ekranu, zwanym obszarem echa
(ang. echo area).  Obszar echa zawiera ostatnia dolna linie ekranu.


* LINIA STANU
-------------

Linia, ktra znajduje si bezporednio nad obszarem echa, zwana jest
"lini trybu" (ang. modeline).  Pokazuje ona tekst podobny do
nastpujcego:

--:**  TUTORIAL         (Fundamental)--L670--58%----------------

Linia ta podaje uyteczne informacje o stanie Emacsa i tekstu, ktry
edytujesz.  Wiesz ju, jakie jest znaczenie nazwy pliku: jest to plik,
ktry odwiedzie.  --NN%-- opisuje Twoja biec pozycje wewntrz
tekstu; oznacza to, e NN procent tekstu znajduje si ponad grnym
brzegiem ekranu.  Jeli pocztek pliku znajduje si na pocztku
ekranu, zamiast liczby --00%-- zobaczysz w tym miejscu --Top--.
Podobnie dla koca tekstu pojawi si tam napis --Bot-- (od
ang. bottom).  Jeli wywietlasz tekst na tyle krtki, ze mieci si w
caoci na ekranie, linia stanu pokae --All--.

Gwiazdki blisko pocztku linii trybu oznaczaj, ze wprowadzie do
tekstu jakie zmiany.  Bezporednio po odwiedzeniu lub po zachowaniu
pliku nie bdzie w tym miejscu adnych gwiazdek, a tylko mylniki.

Wewntrz nawiasw znajdziesz informacje na temat trybu edycji, w
ktrym wanie jest Emacs.  Domylnym trybem edycji jest tryb
podstawowy (ang. fundamental), ktry jest trybem (wanie w tej chwili
uywanym--) uywanym wanie w tej chwili.  Jest to przykad "trybu
gwnego" (ang. major mode).

Emacs moe dziaa w wielu trybach gwnych.  Pewne z nich zostay
zaprojektowane do edycji rozmaitych jzykw i/lub rodzajw tekstu,
takie jak tryb Lispu, tryb tekstowy, itd.  W danej chwili moe by
aktywny tylko jeden gwny tryb pracy, i to jego nazwa jest
wywietlana w linii trybu w miejscu, w ktrym teraz jest
"Fundamental".

Kady z gwnych trybw edycyjnych moe zmieni zachowanie niektrych
polece.  Na przykad, w Emacsie istniej polecenia suce do
tworzenia komentarzy w programach.  Kady jzyk programowania na swj
sposb okrela, jak powinien wyglda komentarz, tak wiec kady z
gwnych trybw edycyjnych musi wstawia komentarze w specyficzny
sposb.  Kady tryb edycyjny jest nazw polecenia, ktre moesz
wykona, by przeczy si w ten tryb lub wyczy ten tryb.
Przykadem moe by M-x fundamental-mode, ktre jest poleceniem
przeczajcym tryb podstawowy.

Jeli zamierzasz edytowa tekst w jzyku angielskim, taki jak na
przykad oryginalna wersja tego podrcznika, prawdopodobnie powiniene
uywa trybu tekstowego (ang. text mode).

>> Napisz M-x text-mode<Return>.

Nie musisz si martwi, adne z polece, ktre do tej pory poznae,
nie zmienia Emacsa w powany sposb.  Moesz jednak zauway, ze teraz
M-f i M-b traktuj apostrofy jako czci sw.  Poprzednio, w trybie
podstawowym, polecenia te traktoway apostrofy jako separatory sw.

Gwne tryby edycji wprowadzaj zwykle subtelne zmiany, takie jak
opisana powyej: wikszo polece robi dalej "to samo", robi to
jednak w sposb troszeczk inny.

By zobaczy dokumentacj na temat biecego gwnego trybu edycji,
nacinij C-h m.

>> Nacinij C-u C-v raz lub wicej razy tak, by ta linia znalaza si
   blisko gry ekranu.

>> Nacinij C-h m, by zobaczy jak tryb tekstowy rni si od trybu
   podstawowego. 

>> Nacinij q, by usun dokumentacje z ekranu.

Gwne tryby edycji nazywaj si "gwnymi", poniewa s take
podrzdne tryby edycji (ang. minor modes).  Podrzdne tryby edycji nie
s alternatyw dla gwnych trybw edycji, a jedynie ich niewielk
modyfikacj.  Kady podrzdny tryb edycji moe zosta wczony lub
wyczony niezalenie od pozostaych podrzdnych trybw edycji oraz
niezalenie od gwnego trybu edycji.  Moesz wiec uywa jednego,
kombinacji dowolnych, lub nie uywa adnego trybu podrzdnego.

Jednym z podrzdnych trybw edycji, ktry jest bardzo uyteczny
szczeglnie do edycji tekstu angielskiego, jest tryb automatycznego
wypeniania (ang. auto fill mode).  Jeli ten tryb jest wczony,
Emacs lamie linie pomidzy sowami automatycznie, gdy wstawiasz tekst
i linia robi si za szeroka.

Tryb automatycznego wstawiania wcza si na przykad poprzez
wywoanie polecenia M-x auto-fill-mode<Return>.  Jeli ten tryb jest
wczony to samo polecenie wycza go, i vice versa.  Mwimy, ze
polecenie to "przecza ten tryb".

>> Napisz M-x auto-fill-mode<Return>.  Wstawiaj potem lini pen
   "asdf " tak dugo, a zobaczysz, e si podzieli na dwie linie.
   Musisz wstawi spacje pomidzy znaki, poniewa tryb automatycznego
   wypeniania amie linie tylko tam, gdzie s spacje.

Margines jest zazwyczaj ustawiony na 70 znakw, ale moesz go zmieni
za pomoc polecenia C-x f.  Powiniene poda mu argument liczbowy
mwicy, w ktrej kolumnie ma zosta ustawiony margines.

>> Wywoaj C-x f z argumentem rwnym 20. (C-u 2 0 C-x f).
   Napisz potem jaki tekst i zauwa, ze Emacs wypenia linie do
   dugoci co najwyej 20 znakw.  Ustaw margines z powrotem na
   70 znakw, wywoujc jeszcze raz C-x f.

Jeli dokonujesz zmian wewntrz akapitu, tryb 
automatycznego wypeniania nie wyrwna marginesu
sam z siebie.  By wywoa polecenie
wyrwnania marginesu, nacinij M-q (Meta-q), 
podczas gdy kursor znajduje si wewntrz akapitu.

>> Przesu kursor do poprzedniego akapitu i nacinij M-q.


* SZUKANIE
----------

Emacs potrafi szuka acuchw (zwartych cigw znakw lub sw)
zarwno wstecz jaki i do przodu.  Szukanie acucha jest poleceniem,
ktre przesuwa kursor; przesuwa ono kursor do nastpnego miejsca, w
ktrym dany acuch wystpuje.

Polecenie Emacsa "search" rni si od podobnych polece innych
edytorw w tym sensie, ze jest ono przyrostowe.  Znaczy to, ze
szukanie odbywa si w trakcie, gdy Ty wpisujesz kolejne znaki
acucha, ktry ma zosta odnaleziony.

Poleceniami zapocztkowujcymi szukanie s: C-s dla szukania w przd
oraz C-r dla szukania wstecz.  POCZEKAJ PROSZ!  Nie prbuj ich w tej
chwili.

Gdy naciniesz C-s zauwaysz, ze tekst "I-search" pojawi si w
obszarze echa.  Informuje Ci to, e Emacs znajduje si w trybie
"incremental search", czekajc by napisa tekst, ktry ma on znale.
Naciniecie <Return> koczy proces szukania.

>> Teraz nacinij C-s, by rozpocz szukanie.  POWOLI, litera po
   literze, napisz sowo "kursor", zatrzymujc si po kadym znaku i
   obserwujc, gdzie zatrzymuje si kursor.  Gdy naciniesz drugie
   "r", bdzie mona powiedzie, e szukae sowa "kursor"
   jednokrotnie.  Nacinij C-s jeszcze raz, by znale nastpne
   wystpienie sowa "kursor".  Nacinij teraz <Delete> cztery
   razy i zobacz, co si dzieje z kursorem.  Nacinij <RET>, by skoczy
   szukanie.

Widziae, co si dziao? Emacs podczas szukania przyrostowego prbuje
przej do miejsca wystpienia acucha, ktry do tej pory wpisae,
podwietlajc go dla Twojej wygody.  By znale nastpne wystpienie
sowa "kursor", po prostu nacinij C-s jeszcze raz.  Jeli takiego nie
ma, Emacs zapiszczy i powie Ci, ze szukanie "skoczyo si porak".
Naciniecie C-g take przerywa proces szukania.

UWAGA: W niektrych systemach naciniecie C-s zamrozi ekran i nie
zobaczysz adnego tekstu z Emacsa.  Oznacza to, e skadowa systemu
operacyjnego, zwana kontrol przepywu (ang. "flow control")
przechwycia C-s i nie pozwolia mu dojs do Emacsa.  By odzyska
kontrole nad ekranem, nacisnij C-q.  Dodatkowej pomocy poszukaj w
rozdziale "Spontaneous Entry to Incremental Search" w podrczniku
Emacsa.

Jesli podczas szukania przyrostowego naciniesz <Delete> zauwaysz, ze
ostatni znak, ktry wcisnes znika i kursor wraca do poprzedniego
miejsca.  Na przykad, zamy, ze nacisnes "k" i znalazes pierwsze
wystpienie tej litery.  Jesli teraz naciniesz "u", kursor przesunie
si do pierwszego wystpienia "ku".  Teraz nacisnij <Delete>.  Skasuje
to "u" z acucha, ktrego poszukujesz, a kursor wrci do pierwszego
wystpienia "k".

Jeli podczas szukania nacisniesz jaki klawisz razem z META lub CTRL
(z nielicznymi wyjtkami --- znakami, ktre maj specjalne znaczenie
podczas szukania, takimi jak C-s i C-r) szukanie zostanie przerwane.

C-s rozpoczyna proces szukania, ktry poszukuje acucha, ktry
znajduje si ZA biec pozycja kursora.  Jeli chcesz szuka czego
wczeniej w tekcie, nacinij C-r.  Wszystko, co powiedzielimy o C-s
stosuje si do C-r, oczywicie ze zmian kierunku szukania na wstecz.


* WIELE OKIEN
-------------

Jedn z przyjemnych cech Emacsa jest moliwo wywietlania wicej ni
jednego okna na raz.

>> Przesu kursor do tej linii i nacinij C-u 0 C-l.

>> Nacinij teraz C-x 2, co podzieli ekran na dwa okna.  Obydwa okna
   wywietlaj ten podrcznik.  Kursor pozostaje w grnym oknie.

>> Nacinij C-M-v by przewin dolne okno.  (Jeli nie masz
   prawdziwego klawisza Meta, nacinij ESC C-v.)

>> Nacinij C-x o ("o" jak angielskie "other") by przesun kursor do
   dolnego okna.  Uyj C-v i M-v w dolnym oknie by przewin jego
   zawarto.  Polecenia, ktre masz wykona czytaj w grnym oknie.

>> Nacinij C-x o jeszcze raz tak, by kursor wrci do grnego okna.
   Kursor w grnym oknie nie zmieni pooenia.

Kade okno pamita pooenie swojego wasnego kursora, lecz tylko
jedno okno w danej chwili wywietla kursor.  Wszystkie polecenia
edycyjne stosuj si do okna, w ktrym jest kursor.  To okno nazywane
jest "wybranym oknem".

Polecenie C-M-v jest bardzo uyteczne gdy edytujesz tekst w jednym
oknie, a drugiego uywasz tylko jako punkt odniesienia.  Dziki temu
kursor moe zawsze znajdowa si w oknie, zawarto ktrego edytujesz,
a Ty moesz przesuwa drugie okno za pomoc C-M-v.

C-M-v to przykad znaku, ktry uzyskuje si za pomoc CONTROL-META.
Jeli masz prawdziwy klawisz META, C-M-v moesz uzyska przytrzymujc
jednoczenie CTRL oraz META i naciskajc v.  Nie jest wane, co
zostao naciniete wczeniej, CTRL czy META, poniewa obydwa te
klawisze dziaaj jako modyfikatory znaczenia klawiszy, ktre
naciskasz.

Jeli nie masz klawisza META i uywasz w jego zastpstwie ESC,
kolejno naciskania klawiszy jest znaczca: musisz najpierw nacisn
i puci ESC, po czym nacisn CTRL-v; CTRL-ESC v nie bdzie dziaa.
Dzieje si tak dlatego, ze ESC jest znakiem, a nie modyfikatorem.

>> Nacinij C-x 1 (w grnym oknie), by pozby si dolnego okna.

(Jeli nacisnby C-x 1 w dolnym oknie, to znikoby grne.  Moesz
sobie tumaczy to polecenie jako "zatrzymaj tylko jedno okno --- to w
ktrym wanie jestem".)

Nie musisz wywietla tego samego bufora w obydwu oknach.  Jeli
uyjesz C-x C-f by wywietli plik w jednym z okien, zawarto
drugiego nie zmieni si.  W kadym oknie moesz wywietla rne pliki
niezalenie.

Oto inny sposb uywania dwch okien do wywietlania dwch rnych
rzeczy:

>> Nacinij C-x 4 C-f i nazw jednego z Twoich plikw.  Zakocz
   wprowadzanie klawiszem <Return>.  Podany plik pojawi si w dolnym
   oknie razem z kursorem, ktry tam przeskakuje.

>> Nacinij C-x o, by wrci do grnego okna, oraz C-x 1 by
   usun dolne okno.


* REKURSYWNE POZIOMY EDYCJI
---------------------------

Czasami moesz znale si w czym, co nazywa si "rekursywnym
poziomem edycji".  Moesz to rozpozna po nawiasach kwadratowych w
linii trybu, obejmujcych nawiasy okrge zawierajce nazw gwnego
trybu edycji.  Na przykad, mgby widzie [(Fundamental)] zamiast
(Fundamental).

By wyj z rekursywnego poziomu edycji nacinij ESC ESC ESC.  Jest to
oglnego przeznaczenia "wychodzimy".  Moesz go uy take by pozby
si nadmiaru okien lub wyj z minibufora.

>> Nacinij M-x by wej do minibufora; nacinij potem ESC ESC ESC, by
   z niego wyj.

Nie moesz uy C-g, by wyj z rekursywnego poziomu edycji.  Dzieje
si tak dlatego, ze C-g jest uywane do anulowania polece i
argumentw WEWNTRZ rekursywnego poziomu edycji.


SZUKANIE DODATKOWEJ POMOCY
--------------------------

W tym podrczniku sprbowalimy dostarczy tylko tyle informacji, ile
jest niezbdne, by mg zacz uywa Emacsa.  Emacs jest istn
kopalni najrniejszych rzeczy, ktrych nie sposb tutaj opisa.
Zapewne bdziesz chcia dowiedzie si wicej o Emacsie, poniewa
posiada on wiele podanych cech, o ktrych na razie nic nie wiesz.
Jest w nim zaszyte mnstwo wewntrznej dokumentacji, ktra moe by
osignita za pomoc Control-h, ktre okrelamy mianem "znaku pomocy"
z powodu spenianej przez niego roli.

By uzyska pomoc, nacinij C-h a potem znak, ktry okrela jakiego
typu pomocy oczekujesz.  Jeli poczujesz si NAPRAWD zagubiony,
napisz C-h ? i Emacs sprbuje powiedzie Ci, jakiego typu pomocy moe
Ci dostarczy.  Jeli naciniesz C-h a potem zadecydujesz, e pomoc
nie jest Ci jednak potrzebna, po prostu wcinij C-g by anulowa C-h.

Najprostsz pomoc moesz uzyska naciskajc C-h c.  Nacinij C-h a
potem c, po czym kombinacje klawiszy polecenia, i Emacs wywietli
bardzo krtki opis polecenia.

>> Nacinij C-h c Control-p.
   Powinno to przywoa komunikat, o treci podobnej do

	C-p runs the command previous-line

W ten sposb moesz uzyska "nazw funkcji".  Przydaje si to podczas
pisania kodu w Lispie, ktry rozszerza Emacsa; wystarcza to take do
przypomnienia Ci, co dane polecenie robi, jeli widziae je ju
wczeniej, ale nie zapamitae go.

Polecenia wywoywane za pomoc wieloznakowej kombinacji klawiszy, na
przykad C-x C-s oraz (jeli nie masz klawisza META lub EDIT) <ESC>v,
s take dopuszczalne po C-h c.

By uzyska wicej informacji na temat polecenia, nacinij C-h k
zamiast C-h c.

>> Nacinij C-h k Control-p.

To polecenie wywietla dokumentacj na temat danej funkcji oraz jej
nazw w oknie Emacsa.  Gdy skoczysz ledzi wynik tego polecenia
nacinij C-x 1, by pozby si tekstu pomocy.  Nie musisz tego robi od
razu.  Moesz wykona pewne operacje w oparciu o tekst pomocy zanim
naciniesz C-x 1.

Oto kilka innych uytecznych wariantw C-h:

   C-h f	Opisz funkcje o podanej nazwie.

>> Napisz C-h f previous-line<Return>.  Wypisze to na ekranie ca
   informacje, jak Emacs ma na temat funkcji, ktra implementuje
   polecenie C-p.

Podobnie komenda C-h v pokazuje na ekranie dokumentacj zmiennych, ktrych
wartosci mozesz zmieni, aby dostosowa Emacsa do swoich
preferencji. Wpisz nazw zmiennej, gdy Emacs o ni poprosi.


   C-h a	Apropos.   Wpisz sowo kluczowe, a Emacs wypisze list
                wszystkich polece, ktrych nazwa zawiera to sowo.
                Polecenia te mog zosta wywoane za pomoc Meta-x.
                Dla niektrych polece Apropos wypisze jedno- lub
                dwuznakowe sekwencje, ktre wywouj dane polecenie.

>> Napisz C-h a file<Return>.  Zobaczysz list wszystkich polece,
   dostpnych za pomoc M-x, ktre maja sowo "file" w swojej nazwie.
   Zauwaysz tam take polecenia takie, jak C-x C-f oraz C-x C-w,
   umieszczone obok nazw polece "find-file" i "write-file".

>> Napisz C-M-v, aby przewin okno pomocy. Zrb to kilka razy.
>> Napisz C-x 1, aby usun okno pomocy.

   C-h i 	Czytanie elektronicznych podrcznikw (w formacie Info). To
         	polecenie przeczy ci do specjalnego bufora o nazwie
         	*info*, gdzie bedziesz mg przeczyta podrczniki
		dotyczce pakietw zainstalowanych w twoim
		systemie. Napisz m emacs <Return>, aby zapozna si z
		podrcznikiem Emacsa.  Jeeli nigdy wczesniej nie uywaes
		Info, napisz ? a Emacs przedstawi ci moliwoci
		tego trybu. Po tym, jak zapoznasz si z tym krtkim
		podrcznikiem w dalszej pracy podstawow dokumentacj
		stanowi bdzie wanie Emacs Info.


PODSUMOWANIE
------------

Pamitaj, e by wyj z Emacsa na stae, uywaj C-x C-c.  By wyj do
powoki na chwil tak, by mg wrci, uyj C-z. (To nie dziaa pod
X-Windows, poniewa tam nie ma prawdziwego konceptu przejcia na
chwile do powoki.  Zamiast tego C-z ikonizuje okno Emacsa.)

Ten podrcznik by pisany tak, by wszyscy nowi uytkownicy mogli go
zrozumie.  Jeli co pozostawi niejasnym, nie sied cicho i nie
obwiniaj siebie, tylko daj nam zna!


KOPIOWANIE
----------

Niniejszy podrcznik jest potomkiem w dugiej linii podrcznikw
Emacsa, ktra rozpoczyna si od tego, ktry zosta napisany przez
Stuarta Cracrafta dla oryginalnego Emacsa.  Zosta on zmodyfikowany we
wrzeniu 1994 przez Bena Winga, ktry zaktualizowa go, jeli chodzi o
X-Windows.

Tumaczenia na jzyk polski dokona Remek Trzaska z pomoc Ryszarda
Kubiaka.  Jesli polskie znaki nie byly poprawnie wyswietlane w tym
buforze, oznacza to, ze nie masz zainstalowanych polskich fontow. 
Pomoc w tym zakresie mozesz znalezc pod adresem: 
               <URL:http://www.agh.edu.pl/ogonki>

Tumaczenie to zostao uaktualnione dla wersji GNU Emacs 21
przez Beat Wierzchoowsk <beataw@orient.uw.edu.pl> z pomoc
Janusza S. Bienia <jsbien@mail.uw.edu.pl>

Ta wersja podrcznika, podobnie jak GNU Emacs, jest zastrzeona, a
pozwolenie na kopiowanie udzielone jest pod nastpujcymi warunkami:

Copyright (c) 1985, 1994, 2001 Free Software Foundation

   Permission is granted to anyone to make or distribute verbatim
   copies of this document as received, in any medium, provided that
   the copyright notice and permission notice are preserved,
   and that the distributor grants the recipient permission
   for further redistribution as permitted by this notice.

   Permission is granted to distribute modified versions
   of this document, or of portions of it,
   under the above conditions, provided also that they
   carry prominent notices stating who last altered them.

Warunki kopiowania samego Emacsa s w pewnym stopniu inne, aczkolwiek
zachowuj te sama idee.  Prosz, przeczytaj plik COPYING, po czym
rozdaj swoim znajomym kopie Emacsa.  Pom zwalczy przeszkody w
rozpowszechnianiu oprogramowania przez tworzenie i dzielenie si
oprogramowaniem.

;;; Local Variables:
;;;   mode: fundamental
;;;   coding: latin-2
;;; End: